Zarządzanie strategiczne to kierowanie rozwojem organizacji nastawione na wykorzystanie szans i unikanie zagrożeń pojawiających się w jej otoczeniu. Cechą szczególną zarządzania strategicznego jest nie tyle długi horyzont planów, co koncentracja zainteresowania kadry menedżerskiej na otoczeniu przedsiębiorstwa, na stałym badaniu zmian w procesach makroekonomicznych, technologii, prawie, zachowaniu się konsumentów, konkurentów i dostawców.[1]
Menedżer myślący strategicznie jest otwarty na informacje z otoczenia i bez uprzedzeń podchodzi do nowych zjawisk i sytuacji. Wie, że wszystko może się zdarzyć i do każdej sytuacji zewnętrznej przedsiębiorstwo musi się dostosować, jeśli nie może jej zmienić. Menedżer strategiczny akceptuje fakt zmienności i nieprzewidywalności otoczenia. W sytuacji, w jakiej funkcjonują współcześnie przedsiębiorstwa, gdzie z dnia na dzień zmienia się sytuacja polityczna, pojawiają się nowe technologie, a mody nie trwają nawet sezonu, układanie jednego planu strategicznego opartego na jednej wizji przyszłości byłoby logicznym błędem. Planowanie strategiczne zakłada budowanie wielu wersji planów strategicznych dla różnych scenariuszy przyszłości.
Strateg, czyli menedżer myślący i zarządzający strategicznie, to człowiek koncentrujący się na zasadach działania, tworzący wizje przyszłych stanów otoczenia i szukający najlepszych pomysłów na przeżycie i rozwój firmy. Dopracowanie szczegółów tych planów pozostawia komórkom sztabowym, nie dążąc do ich uszczegółowiania i formalizacji.
Stwierdzenie, iż zarządzanie strategiczne ukształtowało się w wyniku ewolucji procesu zarządzania organizacjami potwierdzają dwie koncepcje. Pierwsza z nich, która została opracowana przez F.W. Glucka. S.P. Kaufmana i A.S. Wallecka wskazuje na powstanie zarządzania strategicznego w wyniku sekwencyjnego wzbogacania procesu planowania. Twórcy tej teorii badając rozwój zarządzania strategicznego w 120 przedsiębiorstwach stwierdzili, że ukształtowało się ono w wyniku sekwencyjnego wzbogacania procesu planowania w miarę ewolucji przedsiębiorstwa i jego otoczenia. Drugi pogląd na rozwój podejścia strategicznego w zarządzaniu przedstawił H. Hinterhuber.[2]
Zarządzanie strategiczne to proces, który pozwala organizacji na określenie kierunku jej działania i podejmowanie decyzji dotyczących alokacji zasobów w celu osiągnięcia wyznaczonej wizji i strategicznych celów. W skład zarządzania strategicznego wchodzą analiza, planowanie, realizacja oraz kontrola działań związanych z strategią. Proces ten pomaga organizacji dostosowywać się do zmieniającego się otoczenia, wykorzystując własne mocne strony i minimalizując słabe.
Główne aspekty zarządzania strategicznego to:
- Analiza strategiczna: Obejmuje ona ocenę wewnętrznego środowiska organizacji (mocne i słabe strony) oraz zewnętrznego środowiska (szanse i zagrożenia). Narzędzia takie jak analiza SWOT czy analiza PESTEL są często używane w tym etapie.
- Formułowanie strategii: Na podstawie przeprowadzonej analizy, organizacja określa swoją misję, wizję oraz długoterminowe cele. Następnie wybiera odpowiednią strategię, która pozwoli jej osiągnąć te cele.
- Implementacja strategii: Polega na wprowadzaniu strategii w życie. Obejmuje to alokację zasobów, ustanowienie odpowiednich struktur organizacyjnych, rozwijanie kompetencji pracowników i wprowadzanie zmian w kulturze organizacji w celu wspierania realizacji strategii.
- Kontrola i ewaluacja: Proces ten polega na monitorowaniu postępów w realizacji strategii oraz ocenie jej skuteczności. Jeśli wystąpią odchylenia od planu, organizacja podejmuje działania korygujące.
Zarządzanie strategiczne ma kluczowe znaczenie dla sukcesu organizacji, ponieważ pozwala na:
- Długoterminowe myślenie: Pomaga organizacji skupić się na długoterminowych celach, a nie tylko na bieżących problemach.
- Adaptację do zmian: Umożliwia identyfikację zmian w otoczeniu i dostosowywanie się do nich, co pozwala organizacji utrzymać konkurencyjność.
- Efektywne wykorzystanie zasobów: Poprzez ukierunkowanie zasobów na najważniejsze cele, organizacja może lepiej je wykorzystać i osiągnąć lepsze wyniki.
- Zaangażowanie pracowników: Jasno określona wizja i cele pomagają pracownikom zrozumieć, jakie jest ich miejsce w organizacji i jak przyczyniają się do jej sukcesu.
Ostatecznie, zarządzanie strategiczne jest nie tylko procesem, ale także podejściem do myślenia o biznesie, które promuje długoterminowe planowanie, proaktywność i elastyczność w obliczu niepewności i zmienności rynkowej.
[1] M. Romanowska, Strategie rozwoju i konkurencji, CIM, Warszawa 2000, s. 5
[2] H. Hinterhuber, Strategische Unternehmungsfuhrung, Berlin-New York 1989. s. 24