prace dyplomowe – Prace dyplomowe z zarządzania. Prace magisterskie z zarządzania

Zasady systemu HACCP w obrocie żywnością

5/5 - (1 głosów)

Zgodnie z zaleceniami Kodeksu Żywnościowego system HACCP działa w oparciu o 7 podstawowych zasad, które nie powinny być rozpatrywane jako reguły, lecz jako zadania do wykonania w celu wdrożenia systemu. Stanowią one logiczną sekwencję postępowania mającego na celu zagwarantowanie całkowitego bezpieczeństwa żywności [10].

Zasady te przedstawiają się następująco:

Analiza zagrożeń – zidentyfikowanie i ocena zagrożeń oraz ryzyka ich wystąpienia,
a także ustalenie środków kontroli i metod przeciwdziałania tym zagrożeniom
ustalenie Krytycznych Punktów Kontroli – KPK (CCP), w celu wyeliminowania
lub zminimalizowania występowania tych zagrożeń
ustalenie dla każdego krytycznego punktu kontroli wymagań (parametrów), jakie powinien spełniać i określenie granic tolerancji (limitów krytycznych)
ustalenie i wprowadzenie systemu monitorowania krytycznych punktów kontroli
ustalenie działań korygujących, jeśli krytyczny punkt kontroli nie spełnia ustalonych wymagań
ustalenie procedur weryfikacji w celu potwierdzenia, że system jest skuteczny i zgodny z planem
opracowanie i prowadzenie dokumentacji systemu HACCP dotyczącej etapów jego wprowadzania oraz ustalenie sposobu rejestrowania i przechowywania danych oraz archiwizowania dokumentacji systemu [8, 11].

W zakładach zajmujących się obrotem żywnością, ze względu na brak procesu produkcji oraz ograniczone ilości pracowników, wdrażanie HACCP polega na wprowadzeniu ,,w życie” ww. 7 zasad systemu.

Analiza zagrożeń

Pod pojęciem zagrożenia należy rozumieć właściwość biologiczną, fizyczną lub chemiczną, która może powodować, że żywność stanie się niebezpieczna dla konsumenta.

Analiza zagrożeń bezpieczeństwa żywności powinna być dokonana w trzech zasadniczych obszarach:

zagrożeń biologicznych (mikrobiologicznych)
zagrożeń chemicznych
zagrożeń fizycznych.

Z analizy sytuacji epidemiologicznej w zakresie zatruć i zakażeń pokarmowych można wnioskować, iż zagrożenia biologiczne a szczególnie mikrobiologiczne są w kraju najczęstszą przyczyną występowania tego typu odchyleń w stanie zdrowia . W przypadku zagrożeń chemicznych szczególne znaczenie przywiązuje się do obecności pozostałości pestycydów, leków weterynaryjnych, azotanów i azotynów, środków ochrony roślin, nawozów sztucznych itp.

Spośród zagrożeń fizycznych najbardziej niebezpieczne są: odłamki szkła i metalu, kamienie, drewno, kości, resztki opakowań itp.

Przy prowadzeniu analizy zagrożeń należy brać pod uwagę następujące kwestie:

ocenę istotności wpływu danego zagrożenia na zdrowie ludzi
prawdopodobieństwo wystąpienia danego zagrożenia
możliwość przeżycia lub namnażania drobnoustrojów zagrażających zdrowiu konsumenta
możliwość eliminacji zagrożeń.

W obrocie żywnością najbardziej prawdopodobnymi zagrożeniami może być przede wszystkim niewłaściwa jako jakość zdrowotna żywności pod względem:

mikrobiologicznym (nadmierna liczba bakterii chorobotwórczych).
chemicznym (pozostałości pestycydów, azotanów i azotynów w warzywach i owocach, pozostałości hormonów lub leków weterynaryjnych w mięsie lub mleku itp.)
fizycznym (zabrudzenie, kurz, zanieczyszczenie odchodami szkodników itp.).

Przyczyną tych zagrożeń jest najczęściej:

przyjęcie żywności o niewłaściwych parametrach jakościowych (zepsutej, zbyt zanieczyszczonej, nie posiadającej odpowiednich atestów lub specyfikacji),
popsucie się magazynowanej żywności na skutek niewłaściwych warunków magazynowania (zbyt wysoka temperatura, zbyt długi czas magazynowania itp.),
zanieczyszczenie ze strony personelu lub stosowanych niedomytych urządzeń i sprzętu.

Kolejną bardzo istotną czynnością jest zaproponowanie i stosowanie środków kontroli dla zidentyfikowanych zagrożeń. Jako środki kontroli danego zagrożenia określa się działania, czynności lub warunki jakie są wymagane do eliminacji zagrożeń lub zredukowania ich do poziomu akceptowalnego. Często aby osiągnąć skutek trzeba zastosować kombinacje różnych środków kontroli. Może być też odwrotnie, gdy jeden środek kontroli może usunąć więcej niż jedno zagrożenie [5].

Przykładowy formularz wykorzystywany przy analizie zagrożeń na poszczególnych etapach i czynniki kontroli w zakładach obrotu żywnością [9]:

Identyfikacja zagrożenia				Czynniki kontroli
Etap procesu	Opis zagrożenia	Kategoria zagrożenia	Przyczyna zagrożenia	Procedury ogólne	Bieżące czynniki kontroli
1. przyjęcie produktów	Niewłaściwa jakość: – skażenie mikrobiologiczne, – zanieczyszczenie fizyczne, – skażenie chemiczne	M F Ch	Brak kontroli przy przyjmowaniu produktów, brak atestów lub specyfikacji . Przyjęcie żywności o niewłaściwych parametrach jakościowych.	Procedura lub instrukcja przyjmowania produktów.	Prowadzenie dokładniejszej kontroli podczas przyjmowania produktów. Kontrola specyfikacji, atestów i wstępna ocena jakościowa.
2. Przechowywanie produktów	Możliwość rozwoju niekorzystnych drobnoustrojów. Zanieczyszczenie produktów – fizyczne i chemiczne.	M F Ch	Zbyt wysoka temperatura lub zbyt długi czas magazynowania. Brak porządku w magazynie – kurz, uszkodzenie opakowań. Nieprawidłowe składowanie (przenikanie zapachów, kontakt z substancjami chemicznymi lub kosmetykami).	Procedura lub instrukcja magazynowania poszczególnych grup produktów.	Kontrola temperatury w magazynie, rotacja zapasów. Utrzymanie czystości i porządku w magazynach i chłodniach . Właściwa segregacja poszczególnych grup produktów . Kontrola prawidłowości działań.
3. Ekspozycja do sprzedaży i sprzedaż produktów.	Możliwość skażenia mikrobiologicznego produktów. Zanieczyszczenie produktów – fizyczne.	M F	Nieprawidłowe postępowanie sprzedawcy: brudne ręce, odzież, sprzęt, półki, lady itp.	Instrukcja stanowiskowa na stoisku sprzedaży.	Kontrola czystości stanowiska, sprzętu i personelu. Instruktaż personelu.

Określenie Krytycznych Punktów Kontroli

Kolejnym etapem działania dla wdrażającego system HACCP jest konieczność zidentyfikowania punktów krytycznych CCP.

Krytyczny Punkt Kontroli – KPK lub Critical Control Point – CCP definiuje się jako:

Czynność lub etap procesu, gdzie można zastosować środki kontroli w celu zapobieżenia występowania zagrożenia, wyeliminowania go lub ograniczenia do akceptowalnego poziomu. Jest to miejsce w procesie produkcji lub dystrybucji żywności, posiadające kluczowe znaczenie dla jej bezpieczeństwa. Z tego względu musi ono być pod stałą kontrolą. Zaniechanie kontroli w tych punktach pociąga za sobą zbyt duże ryzyko wystąpienia zagrożenia [5].

Jako środek pomocniczy przy identyfikacji krytycznych punktów kontroli proponuje się często tzw. drzewko decyzyjne, tj. logiczną sekwencję pytań i odpowiedzi pozwalającą na określenie najbardziej istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa żywności miejsc i etapów procesu produkcyjnego. Ważnym aspektem ,,drzewka decyzyjnego” jest to, iż naprowadza ono użytkownika do stosowania jedynie minimalnej liczby krytycznych punktów kontroli decydujących o bezpieczeństwie produktu [8].

W pierwszych publikacjach na temat wdrażania systemu HACCP nie wyjaśniono dokładnie jak formułować pytania do drzewka. Każdy więc musiał opracować swoje własne drzewko dla potrzeb swojego procesu technologicznego. Ponieważ stwarzało to szereg trudności, typowe modele drzewek decyzyjnych zostały opracowane przez ekspertów. Obecnie funkcjonuje wiele ich rodzajów. Drzewko proponowane przez Kodeks Żywnościowy jest bardzo ogólne i stosunkowo proste w zastosowaniu, lecz w niektórych specyficznych sytuacjach może stwarzać wątpliwości. Dlatego też przy identyfikacji krytycznych punktów kontroli zawsze należy kierować się tzw. ,,zdrowym rozsądkiem”, a nie mechanicznie odpowiadać na postawione w drzewku pytania [11].

Typowy przykład jednego z najbardziej przejrzystych i rozpowszechnionych drzewek tzw. drzewka holenderskiego można przedstawić następująco [9]:

W sklepie czy hurtowni trzeba zacząć od tego, że przyglądamy się wszystkim ewentualnym zagrożeniom, a także oceniamy przyjmowane produkty w aspekcie jakości zdrowotnej, czyli sprawdzamy, czy produkty nie są przeterminowane, nadpsute, czy posiadają odpowiednie specyfikacje. Można to przyjąć za punkt krytyczny. Także warunki (temperatura, wilgotność, czas) przechowywania w pomieszczeniach magazynowych czy na hali sprzedaży będą takim punktem.

Etap procesu	Pytanie 1, 1a, 1b	Pytanie 2	Pytanie 3	Pytanie 4	KPK tak / nie
1. Przyjęcie produktów	Tak	Tak	–	Nie	Tak KPK 1
2. Przechowywanie produktów	Tak	Tak	–	Nie	Tak KPK 2
3. Ekspozycja do sprzedaży i sprzedaż produktów	Nie, tak, nie	–	–	–	Nie

W typowych obiektach obrotu żywnością najczęściej identyfikowanymi krytycznymi punktami kontroli są:

przyjęcie produktów do zakładu,
magazynowanie żywności.

Ważna jest również odpowiednia segregacja poszczególnych grup produktów. Trzeba się przyjrzeć całemu procesowi sprzedaży i zobaczyć gdzie mogą pojawić się zagrożenia. Tam, gdzie obowiązuje samoobsługa zagrożenie stanowią klienci. Często zachowują się bardzo niehigienicznie – przebierają w produktach niepakownych, odkładają itp.

Określenie celów i granic tolerancji dla każdego punktu krytycznego

Dla każdego krytycznego punktu kontroli należy ustalić tzw. wartości docelowe wraz z dopuszczalnymi tolerancjami oraz graniczne wartości określonych parametrów, tzw. wartości krytyczne. Wartości te powinny gwarantować skuteczną eliminację zagrożenia. Kryteria te obejmują najczęściej takie wyznaczniki jak czas, temperatura, wilgotność itp. W przypadku trudności ze znalezieniem takiego wyznacznika kryterium takim może być np. ocena wizualna lub sensoryczna.

W małych firmach ustalenie ww. wartości może okazać się trudne. Stąd też zaleca się posługiwanie danymi ze szczegółowych opracowań lub przyjęcie wartości określonych przez producenta danego produktu np. odnośnie warunków magazynowania danego rodzaju produktu [9].

Struktura i budowa biznes planu

5/5 - (1 głosów)

Opracowanie biznesplanu nie jest rzeczą łatwą. Wymaga ono bowiem od jego autorów odpowiedniego przygotowania, obejmującego zarówno problemy merytoryczne (zasady przygotowywania biznesplanu) jak i konieczność zapoznania się ze specyfiką branży. Szczególnie duże trudności nastręcza to osobom, które do tych czynności przystępują po raz pierwszy.

Podstawowym zadaniem wnioskodawcy (przedsiębiorcy) jest takie opracowanie biznesplanu, aby zainteresować inwestorów (bank), a przede wszystkim uzyskać ich finansowe zaangażowanie w realizację swojego przedsięwzięcia. biznesplan jest bowiem dokumentem oddziałującym na dwie strony:

przedsiębiorstwo i jego potrzeby,
instytucje finansujące działalność firm.

Dla przedsiębiorcy rzetelne przygotowanie biznesplanu jest bardzo dobrą okazją do dokładnego przemyślenia wszystkich aspektów związanych ze startem lub rozwojem biznesu i w konsekwencji okazją do sprawdzenia, jakie materialne i finansowe środki będą niezbędne w różnych rynkowych, produkcyjnych i finansowych strategiach rozwoju biznesu.

Inwestorzy będą nalegać na szczegółowy przegląd przedstawionych propozycji, zanim zdecydują się zaangażować swoje pieniądze. Często nie chcą się nawet spotkać z wnioskodawcą przed uprzednim zapoznaniem się z jego biznesplanem. Dlatego też plan taki musi być dobrze przygotowany i bardzo przekonywający w ukazaniu możliwości realizacji działań zamierzonych przez przedsiębiorstwo.

Na ogół wszystkie przedsiębiorstwa borykają się z podobnymi problemami. Przekazywane wskazówki opracowania planów odnoszą się do firm różnych typów i różnych rozmiarów, obejmują szeroką różnorodność przedsięwzięć produkcyjnych i usługowych. Aby opisane tutaj zalecenia mogły znaleźć wszechstronne zastosowanie, sprowadzają się do omówienia problemów zasadniczych, typowych dla większości firm. Nie ma jednak potrzeby automatycznego ich stosowania, lecz wskazana jest elastyczność w podejściu do planowania w zależności od specyfiki danego przedsiębiorstwa lub przedsięwzięcia. Dokonanie rozeznania, jakiego rodzaju badanie należy przeprowadzić dla ustalenia listy szczególnych cech indywidualnych przedsiębiorstwa opracowującego biznesplan jest wstępem do rozpoczęcia procesu planowania. Badanie stanu przedsiębiorstwa, jego kondycji ekonomiczno -finansowej, organizacyjnej, technicznej oraz analiza sytuacji rynkowej są czasochłonne i kosztowne, toteż decyzje o zakresie i skali tych badań wymagają dużej rozwagi. Od kadry kierowniczej zależy, które problemy uzna za najbardziej istotne i zaakcentuje w planie, jako warunkujące powodzenie całego przedsięwzięcia – również wtedy, gdy plan kieruje się do ewentualnych zewnętrznych inwestorów. Często już na tym etapie niezbędna staje się współpraca ze specjalistycznymi firmami konsultingowymi mogącymi pomóc w wyselekcjonowaniu i ocenie krytycznych aspektów działalności firmy.

Niezależnie od przyjętej hierarchii problemów, dwa z nich uważa się za szczególnie ważne[1]:

konieczność zaakcentowania w planie roli zarządzania,
stosowanie metod badania osiągania celów etapowych, a przez to kontroli przebiegu realizacji założonych celów głównych.

Dane zawarte w planie przedstawiają informacje dotyczące przedsiębiorstwa, produkcji, rynków, wskaźników finansowych. Nie można jednak zapominać o wyjątkowym potraktowaniu roli kadry zarządzającej. Zamieszczenie danych dotyczących jej kwalifikacji, kompetencji, zakresu obowiązków i odpowiedzialności za wykonywane działania oraz schematów organizacyjnych jest konieczne ze względu na inwestora. Przyszli inwestorzy rozpoczynają badania od zapoznania się ze zdolnością kadry kierowniczej do wykorzystania istniejących i przyszłych możliwości rozwoju, umiejętnością zastosowania odpowiednich strategii oraz rozpoznawania i reagowania na trudności pojawiające się w trakcie realizacji zamierzeń. Przeprowadzane badania wskazują na to, że 91% wszystkich niepowodzeń w działalności firm spowodowane jest błędami kierownictwa. Inwestorzy, wychodząc z założenia, że dobre i odpowiednio motywowane kierownictwo jest podstawą sukcesu projektowanych przedsięwzięć dużą wagę przywiązują do zamieszczonych w planie informacji na ten temat.

Ustalenie generalnych celów działania, które przedsiębiorstwo zamierza osiągnąć w przyszłości (w okresie od trzech do pięciu lat) wywołuje potrzebę kontroli przebiegu działalności przez wyznaczenie celów głównych i porównywanie ich wykonania z założeniami. Nie wszystkie cele etapowe muszą być włączone do biznesplanu (najczęściej znajdują się w wewnętrznym biznesplanie przedsiębiorstwa). W planie mogą być zamieszczone w załącznikach lub, jeśli to konieczne dla jasności przedstawionego przedsięwzięcia, odpowiadających im tematycznie rozdziałach. W planach przedsiębiorstw, w których poszczególne kroki prowadzące do osiągania celu (a jednocześnie jego mierniki) nie mogą być wyrażone liczbowo (np. plan wprowadzenia na rynek nowego wyrobu, zastosowanie specyficznych technik marketingowych, patentu, konstrukcja linii technologicznej, stworzenie wykwalifikowanych zespołów produkcyjnych) jest wskazane, aby w rozdziale zawierającym plany finansowe zamieścić informację, że dostarczają one długoterminowych danych, a w załącznikach (lub wskazanych rozdziałach) znajdują się również jakościowe mierniki kontrolujące proces osiągania celu.

Biznesplan zbudowany jest według prostej zasady konstrukcyjnej. Zakres merytoryczny planu podejmujący wszystkie zagadnienia wewnętrzne przedsiębiorstwa oraz oddziaływania zewnętrzne zawiera się w trzech grupach tematycznych, które ilustrują też metodę pracy nad tym dokumentem. Są to[2]:

Badanie przedsiębiorstwa – opis i analiza; oszacowanie możliwości wprowadzenia zmian, ogólna opinia o przyszłej działalności.
Opracowanie zasadniczego planu -szczegółowa analiza oraz plan przekształceń i rozwoju wraz ze wszystkimi implikacjami.
Plan wprowadzenia w życie – plan wdrożenia; powołanie zespołów lub osób odpowiedzialnych za realizację oraz wyznaczenie jej nieprzekraczalnych terminów.

Każdy biznesplan rozpoczyna się od spisu treści. Układ wszystkich planów jest podobny, lecz w zależności od rozmiarów firmy i skali zaplanowanych przedsięwzięć plan ma różną objętość i liczbę załączników. Przedstawiony poniżej układ biznesplanu odnosi się do różnych typów przedsiębiorstw, ale w zależności od specyfiki i wielkości poszczególne elementy mogą być uwzględniane w miarę potrzeb i powinny być zamieszczone tylko te, które spełniają niezbędne warunki do uzyskania pożądanego skutku, tzn. do przekonania potencjalnych inwestorów o sukcesie zamiarów firmy, albo, jeśli plan jest przygotowany do celów wewnętrznych, do pełnienia funkcji efektywnego narzędzia zarządzania przedsiębiorstwem. W podobnym schemacie zamieszczone są wszystkie ewentualności, ale każdy konkretny przypadek uwzględnia specyfikę przedsięwzięcia, toteż zawiera opis i charakterystykę tych punktów, które są najbardziej istotne w danym przypadku. Wszystkie szczegółowe zagadnienia grupowane są w bloki tematyczne.

Typowy układ spisu treści zwykle obejmuje[3]:

streszczenie projektu przedsięwzięcia;
podstawowe dane o firmie i jej właścicielach (charakterystyka firmy);
założenia planu strategicznego przedsięwzięcia;
plan techniczny;
plan marketingowy;
plan organizacyjny;
plan finansowy;
wnioski i podsumowanie.

Struktura i budowa biznesplanu stanowią kluczowy element jego skuteczności jako narzędzia zarządzania i planowania działalności gospodarczej. Odpowiednio zaprojektowany biznesplan powinien charakteryzować się logicznym układem treści, przejrzystością oraz spójnością poszczególnych części. Jego struktura może się różnić w zależności od celu opracowania, rodzaju działalności czy wymagań instytucji finansujących, jednak istnieje pewien uniwersalny schemat, który jest powszechnie stosowany w praktyce gospodarczej.

Podstawowym elementem biznesplanu jest streszczenie przedsięwzięcia, często określane jako podsumowanie menedżerskie. Jest to syntetyczne ujęcie najważniejszych informacji zawartych w całym dokumencie, obejmujące opis działalności, cele przedsiębiorstwa, główne założenia finansowe oraz przewidywane rezultaty. Pomimo że znajduje się na początku dokumentu, zazwyczaj opracowywane jest na końcu, po przygotowaniu wszystkich pozostałych części. Jego celem jest szybkie zainteresowanie odbiorcy oraz przedstawienie kluczowych informacji w sposób zwięzły i przekonujący.

Kolejnym istotnym elementem jest charakterystyka przedsiębiorstwa. W tej części przedstawia się podstawowe informacje o firmie, takie jak forma prawna, zakres działalności, historia (w przypadku istniejących przedsiębiorstw) oraz misja i wizja rozwoju. Ważne jest również określenie celów strategicznych oraz krótkoterminowych, które przedsiębiorstwo zamierza osiągnąć. Ta część biznesplanu pozwala odbiorcy zrozumieć kontekst funkcjonowania firmy oraz jej kierunki rozwoju.

Następnym elementem struktury biznesplanu jest analiza rynku. Obejmuje ona badanie otoczenia, w którym działa lub będzie działać przedsiębiorstwo, w tym analizę popytu, podaży, konkurencji oraz segmentów rynku. Istotne jest również określenie grupy docelowej klientów oraz ich potrzeb i preferencji. Analiza rynku stanowi podstawę do opracowania strategii marketingowej oraz oceny szans powodzenia przedsięwzięcia.

Strategia marketingowa to kolejna ważna część biznesplanu. Zawiera ona opis działań związanych z promocją, dystrybucją oraz polityką cenową produktów lub usług. W tej części określa się, w jaki sposób przedsiębiorstwo zamierza zdobyć i utrzymać klientów oraz jakie narzędzia marketingowe będzie wykorzystywać. Strategia marketingowa powinna być spójna z wynikami analizy rynku oraz dostosowana do specyfiki branży.

Istotnym elementem biznesplanu jest również plan operacyjny. Obejmuje on opis procesu produkcji lub świadczenia usług, wykorzystywanych technologii, zasobów materialnych oraz organizacji pracy. W tej części przedstawia się także lokalizację przedsiębiorstwa, strukturę organizacyjną oraz zakres obowiązków poszczególnych pracowników. Plan operacyjny pozwala na ocenę możliwości realizacji założonych celów oraz efektywności wykorzystania zasobów.

Kolejnym ważnym elementem jest plan finansowy. Stanowi on jedną z najistotniejszych części biznesplanu, ponieważ umożliwia ocenę opłacalności przedsięwzięcia. Obejmuje on prognozy przychodów i kosztów, rachunek zysków i strat, bilans oraz przepływy pieniężne. W tej części określa się również zapotrzebowanie na kapitał oraz źródła jego finansowania. Plan finansowy powinien być realistyczny i oparty na rzetelnych założeniach, ponieważ stanowi podstawę decyzji inwestorów i instytucji finansowych.

W strukturze biznesplanu często uwzględnia się także analizę ryzyka. Polega ona na identyfikacji potencjalnych zagrożeń związanych z realizacją przedsięwzięcia oraz określeniu sposobów ich minimalizacji. Może to obejmować ryzyko rynkowe, finansowe, technologiczne czy organizacyjne. Analiza ryzyka zwiększa wiarygodność biznesplanu oraz świadczy o profesjonalnym podejściu do planowania działalności.

Ostatnim elementem biznesplanu są załączniki, które zawierają dodatkowe informacje uzupełniające główną część dokumentu. Mogą to być m.in. szczegółowe dane finansowe, wyniki badań rynkowych, dokumenty rejestrowe przedsiębiorstwa czy życiorysy kadry zarządzającej. Załączniki pozwalają na rozszerzenie informacji bez obciążania głównej części biznesplanu nadmiarem szczegółów.

Podsumowując, struktura i budowa biznesplanu opierają się na logicznym układzie wzajemnie powiązanych elementów, które razem tworzą spójny i kompleksowy dokument. Każda część pełni określoną funkcję i dostarcza istotnych informacji niezbędnych do oceny przedsięwzięcia. Odpowiednie opracowanie struktury biznesplanu ma kluczowe znaczenie dla jego skuteczności oraz dla osiągnięcia zamierzonych celów gospodarczych.

[1] P. Tiffany, S. D. Peterson, op. cit.

[2] N. Cohen, Biznes plan doskonały, Business Press, Warszawa 1998.

[3] Tamże.

Zastosowanie biznesplanu

5/5 - (1 głosów)

W dzisiejszej praktyce zarządzania niezwykle ważną rolę odgrywają rozmaite opracowania o charakterze koncepcyjnym i ekspertyzalnym. Zanim podjęta zostaje poważna decyzja, powstają liczne dokumenty w formie analiz, ocen i projektów. Decyzje gospodarcze wymagają bowiem coraz lepszego przygotowania, w tym fachowego uzasadnienia merytorycznego i finansowego. Wymienione opracowania pozwalają na wszechstronne zbadanie problemu, rozważenie alternatyw rozwiązań, przeanalizowanie wszystkich za i przeciw. Dzięki temu coraz częściej udaje się zapobiegać decyzjom nietrafionym i w poważnym stopniu ogranicza się ryzyko decyzyjne.

Nic dziwnego, że wzrasta znaczenie takich dokumentów, jak raport z wyceny przedsiębiorstwa, analiza finansowa czy biznesplan. Wymienione dokumenty stały się dzisiaj istotnymi instrumentami komunikowania w biznesie, o bardzo szerokim zakresie zastosowania. Trudno wymienić wszystkie okoliczności, które wymagają opracowania biznesplanu, niemniej w wielu z nich wydaje się wprost nieodzowny. W szczególności znajduje zastosowanie w[1]:

zarządzaniu strategicznym,
przygotowywaniu i realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych,
uruchamianiu działalności gospodarczej (tworzeniu przedsiębiorstw),
zdobywaniu kapitału i partnerów gospodarczych (kredyty, pożyczki, leasingi, fuzje, tworzenie wspólnych przedsiębiorstw i przedsięwzięć),
restrukturyzacji przedsiębiorstw (prywatyzacji, naprawie, postępowaniu układowym czy ugodowym, wprowadzaniu zarządu komisarycznego),
likwidacji przedsiębiorstw,
wycenianiu przedsiębiorstw,
konkursach na stanowiska kierownicze i kontrakty menedżerskie.

Zastosowanie biznesplanu w praktyce gospodarczej jest bardzo szerokie i obejmuje różne etapy funkcjonowania przedsiębiorstwa, od jego powstania aż po rozwój i ewentualną restrukturyzację. Dokument ten stanowi uniwersalne narzędzie, które może być wykorzystywane zarówno przez osoby planujące rozpoczęcie działalności gospodarczej, jak i przez przedsiębiorstwa już funkcjonujące na rynku. Jego główną zaletą jest możliwość uporządkowania procesu planowania oraz wsparcia w podejmowaniu racjonalnych decyzji.

Jednym z najważniejszych obszarów zastosowania biznesplanu jest proces zakładania nowego przedsiębiorstwa. W tym przypadku dokument ten pozwala na szczegółowe przeanalizowanie pomysłu biznesowego, ocenę jego opłacalności oraz identyfikację potencjalnych zagrożeń. Dzięki temu przyszły przedsiębiorca może lepiej przygotować się do prowadzenia działalności oraz zwiększyć swoje szanse na sukces. Biznesplan umożliwia również określenie zapotrzebowania na zasoby, takie jak kapitał, pracownicy czy środki techniczne.

Kolejnym istotnym zastosowaniem biznesplanu jest pozyskiwanie finansowania zewnętrznego. Banki, inwestorzy oraz instytucje finansowe wymagają przedstawienia szczegółowego planu działalności, który pozwoli im ocenić ryzyko oraz potencjalną rentowność przedsięwzięcia. Biznesplan pełni w tym przypadku funkcję narzędzia prezentacyjnego, które umożliwia przekonanie potencjalnych inwestorów do zaangażowania kapitału. Jego jakość oraz wiarygodność mają kluczowe znaczenie dla powodzenia procesu pozyskiwania środków finansowych.

Biznesplan znajduje również zastosowanie w zarządzaniu rozwojem przedsiębiorstwa. Może być wykorzystywany do planowania nowych inwestycji, wprowadzania nowych produktów lub usług, a także ekspansji na nowe rynki. W tym kontekście stanowi narzędzie wspierające podejmowanie decyzji strategicznych oraz umożliwiające ocenę różnych wariantów działania. Dzięki temu przedsiębiorstwo może lepiej dostosować się do zmieniających się warunków rynkowych oraz zwiększyć swoją konkurencyjność.

Istotnym obszarem zastosowania biznesplanu jest także restrukturyzacja przedsiębiorstwa. W sytuacjach kryzysowych, takich jak spadek rentowności czy problemy finansowe, dokument ten może pomóc w opracowaniu planu naprawczego. Umożliwia on identyfikację przyczyn problemów oraz określenie działań, które pozwolą na poprawę sytuacji przedsiębiorstwa. W tym przypadku biznesplan pełni funkcję narzędzia diagnostycznego i naprawczego, wspierającego proces odzyskiwania stabilności finansowej.

Biznesplan jest również wykorzystywany w procesie zarządzania operacyjnego. Pozwala na bieżące planowanie działań oraz kontrolę ich realizacji. Dzięki temu przedsiębiorstwo może monitorować swoje wyniki oraz wprowadzać niezbędne korekty w przypadku wystąpienia odchyleń od założeń. Zastosowanie biznesplanu w tym obszarze sprzyja zwiększeniu efektywności działania oraz lepszemu wykorzystaniu dostępnych zasobów.

Nie można pominąć roli biznesplanu w komunikacji z otoczeniem przedsiębiorstwa. Dokument ten umożliwia przekazanie informacji o planach i strategii działania firmy różnym grupom interesariuszy, takim jak partnerzy biznesowi, instytucje publiczne czy potencjalni klienci. W tym kontekście biznesplan pełni funkcję informacyjną i wizerunkową, wpływając na postrzeganie przedsiębiorstwa jako podmiotu profesjonalnego i wiarygodnego.

W praktyce gospodarczej biznesplan znajduje także zastosowanie w procesie oceny efektywności działalności przedsiębiorstwa. Poprzez porównanie założeń planistycznych z rzeczywistymi wynikami możliwe jest określenie stopnia realizacji celów oraz identyfikacja obszarów wymagających poprawy. Dzięki temu przedsiębiorstwo może doskonalić swoje działania oraz zwiększać swoją efektywność w długim okresie.

Warto również zwrócić uwagę na zastosowanie biznesplanu w działalności edukacyjnej i doradczej. Jest on często wykorzystywany jako narzędzie dydaktyczne, umożliwiające naukę planowania działalności gospodarczej oraz analizy ekonomicznej. W pracy doradczej biznesplan stanowi podstawę do formułowania rekomendacji oraz wspierania przedsiębiorców w podejmowaniu decyzji.

Podsumowując, zastosowanie biznesplanu obejmuje szeroki zakres działań związanych z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Jest on wykorzystywany zarówno na etapie planowania, jak i realizacji oraz kontroli działalności gospodarczej. Jego uniwersalność oraz wszechstronność sprawiają, że stanowi on jedno z najważniejszych narzędzi wspierających zarządzanie przedsiębiorstwem w warunkach współczesnej gospodarki.

[1] L. Kowalczyk, Biznesplan, czyli jak poznać kredytobiorcę, Twigger, Warszawa 2000.

Funkcje biznes planu

5/5 - (1 głosów)

Biznesplan jest zestawem dokumentów (analiz i programów), w których na podstawie oceny sytuacji strategicznej firmy oraz danych historycznych zawarta jest projekcja celów firmy i sposobów ich osiągania, przy uwzględnieniu wszystkich istniejących uwarunkowań natury finansowej, rynkowej, marketingowej, organizacyjnej, kadrowej i technologicznej. Obejmuje on działalność bieżącą oraz okres od trzech do pięciu najbliższych lat.

Warto podkreślić, że biznesplan jest planem menedżerów, określającym ich zdolność do podejmowania skutecznych działań, zmierzających do trwałego usytuowania się na rynku, czyli finansowo efektywnego połączenia okazji rynkowych z możliwościami firmy. Zadaniem kadry kierowniczej jest stworzenie realnej wizji sukcesu rynkowego firmy[1].

Biznesplan służy właścicielom i kierownictwu firmy jako podstawowy dokument wspomagający zarządzanie wszystkimi jej przedsięwzięciami. W działalności gospodarczej przedsiębiorstwa pomocny jest przede wszystkim w[2]:

konkretyzowaniu koncepcji działania,
ustalaniu metod i sposobów ich osiągania przy uwzględnieniu wszystkich istniejących ograniczeń,
kontroli prawidłowego przebiegu realizacji przedsięwzięcia.

W trakcie funkcjonowania każdej organizacji są takie szczególne momenty, w których sporządzenie biznesplanu staje się koniecznością. Zdarza się to zwłaszcza[3]:

przed założeniem nowego przedsiębiorstwa,
podczas łączenia przedsiębiorstw,
w trakcie próby uzyskania zewnętrznych środków na finansowanie swojej działalności lub ryzykownych przedsięwzięć,
w krytycznym okresie (np. zmiana form własności lub profilu działalności, ukierunkowanie na nowe rynki, duże inwestycje, modernizacja).

W dobie głębokiej restrukturyzacji i przemian własnościowych w gospodarce polskiej poszerza się zakres stosowania tego dokumentu. Na przykład podczas procesu prywatyzacji, którego pierwszym etapem jest utworzenie jednoosobowej spółki Skarbu Państwa, przed przejściem do drugiego, zasadniczego etapu, polegającego na udostępnieniu akcji, wymagana jest analiza ekonomiczno-finansowa i prawna przedsiębiorstwa (spółki), prowadząca do wyceny jego majątku oraz restrukturyzacji. Zwykle w takiej sytuacji tworzy się plany restrukturyzacyjne przedsiębiorstw, których istotnym elementem jest pięcioletni biznesplan, jako wyraz finansowych implikacji strategii przedsiębiorstwa, uwzględniający wszystkie jego uwarunkowania i przyszłe potrzeby.

Jak więc wynika z powyższych rozważań biznesplan ma za zadanie spełnić dwie podstawowe funkcje. Jest to[4]:

1) funkcja wewnętrzna; plan wykorzystywany jest jako wewnętrzny dokument planistyczny niezbędny do zarządzania przedsiębiorstwem,

2) funkcja zewnętrzna; plan ma podstawowe znaczenie dla uatrakcyjnienia przedsiębiorstwa w oczach potencjalnych inwestorów i przyciągania z zewnątrz środków potrzebnych na finansowanie jej przedsięwzięć.

Praktyka wskazuje, że podział ten ma jedynie znaczenie teoretyczne, ponieważ właściwie skonstruowany biznesplan spełnia obie funkcje jednocześnie. Dokument, który ma przekonać ewentualnych inwestorów do zaangażowania środków finansowych powinien odgrywać w przedsiębiorstwie rolę organizującą jego funkcjonowanie w okresie objętym planem, to znaczy zawierać wszystkie te elementy, których analiza ukaże przedsiębiorstwo jako organizację mogącą, zgodnie z przyjętymi założeniami, sprawnie funkcjonować w przyszłości. Inwestorzy dofinansują przedsiębiorstwo (niezależnie od form finansowania, np. pożyczki, kredyty z banków inwestycyjnych i komercyjnych, udostępnienie akcji, joint venture, oraz form wykupu przez pracowników lub menedżerów), jeżeli uznają, że wszystkie znaczące elementy prowadzące do sukcesu są w planie właściwie oszacowane. Zwracają oni również uwagę na to, jak kadra kierownicza ocenia możliwości swojej firmy, szacuje zagrożenia, planuje koszty oraz jakich wyników oczekuje.

Biznesplan pisany z myślą o zewnętrznych źródłach finansowania powinien być skierowany do realizacji, ponieważ jako dokument określający cele jakościowe i ilościowe (co, ile, kiedy, jak, kto, skąd środki) z jednej strony ściśle wyznacza kierunki działania, z drugiej stanowi wzorzec do kontroli kolejnych etapów realizacji strategii przedsiębiorstwa w drodze do osiągnięcia wymiernych efektów rynkowych[5].

Pełniąc pierwszą funkcję, biznesplan umożliwia zarządowi zorganizowane planowanie rozwoju przedsiębiorstwa i przewidywanie wszelkich zmian w przyszłości. Jest to tradycyjny sposób rozumienia funkcji planowania w zarządzaniu. W biznesplanie funkcja ta znajduje swój wyraz przez zastosowanie aparatu wykorzystywanego w planowaniu strategicznym, co sprowadza się do precyzyjnego opracowania założeń i wyników finansowych przyjętych wariantów strategicznych. Zarząd firmy po szczegółowym przemyśleniu swoich założeń oraz ustaleniu misji i celów powinien określić poziom oczekiwań, z którymi w przyszłości będzie można porównywać osiągane wyniki oraz dobrać wskaźniki służące do pomiaru i kontroli stopnia ich realizacji. Podczas przygotowania biznesplanu należy przede wszystkim uwzględnić warunki niezbędne do osiągnięcia zamierzonych celów, takich jak na przykład zwiększenie efektywności zarządzania, zaangażowanie wykwalifikowanej siły roboczej, unowocześnienie środków produkcyjnych, zmianę asortymentu produkcji, rozwijanie rynku oraz pozyskiwanie środków finansowych.

Zewnętrzna funkcja sprowadza się do wykorzystania biznesplanu podczas ubiegania się o zainteresowanie potencjalnych inwestorów, mogących wspomóc finansowo przedsiębiorstwo. Ostatnio, zgodnie z doświadczeniami zachodnimi, coraz szerzej rozpowszechnia się praktyka przedkładania biznesplanu jako wymaganego warunku przy składaniu wniosków o uzyskanie kredytu. W systemie zachodnim jest to związane z nowym trendem – zainteresowaniem inwestycjami w nie notowane na giełdzie przedsiębiorstwa, szczególnie poprzez kapitał zaangażowany w przedsiębiorstwie o wysokim stopniu ryzyka (venture and development capital). biznesplan ma więc zasadnicze znaczenie jako niezbędny dokument, służący do zdobywania środków zewnętrznych na finansowanie przedsięwzięć.

Dla potencjalnego inwestora biznesplan jest pierwszym (często jedynym) pisemnym dokumentem wspierającym propozycje finansowania, dlatego istotne jest, aby przedkładany do inwestowania projekt został w dokumencie sprecyzowany w sposób przekonywający, a przede wszystkim konkretny i jasny[6].

Spełniając zadanie uatrakcyjnienia danego przedsięwzięcia wobec zewnętrznych inwestorów, plan musi eksponować silne strony przedsiębiorstwa, ukazywać jego słabe strony (wraz z propozycjami środków zaradczych), przedstawiać stan bieżący i potrzeby oraz przyszłe perspektywy i zamierzenia, ale jednocześnie realistycznie ukazywać trudności oraz sposoby ich pokonywania.

Dokument taki musi zawierać[7]:

plany przedsiębiorstwa,
uzasadnienie możliwości osiągnięcia celów założonych w biznesplanie,
potwierdzenie, że rezultaty związane z realizacja przedsięwzięcia, będą satysfakcjonować bank pożyczający pieniądze.

Powyższe informacje powinny być tak przygotowane i przedstawione aby spośród wielu przedstawionych propozycji bank wybrał właśnie plan przygotowany przez naszą firmę.

Jak już wspomniano, biznesplan jest planem menedżerów, dla których oczekiwana pomoc finansowa jest tylko środkiem do osiągnięcia podjętych zamierzeń poprzez wdrożenie przyjętych założeń zgodnie z harmonogramem i ustalonymi terminami oraz ciągłą kontrolą osiąganych wyników. sprzyja temu częste opracowywanie wielowariantowych planów, w celu uzyskania szerszych możliwości przystosowania się do przyszłych warunków, które w fazie przygotowania planu można przewidzieć tylko z pewną dozą prawdopodobieństwa.

Kontrola wykonania planu ma znaczenie zarówno dla inwestorów, którzy badają możliwości spłaty pożyczki, jak i wykonawców, którzy mając aktualne informacje finansowe mogą korygować swoją działalność na bieżąco, analizując osiągane finansowe wskaźniki efektywności. W krajach zachodnich, do kontroli realizacji planu przyjęte jest sporządzanie co trzy miesiące, a nawet co miesiąc, sprawozdań finansowych z wyników działalności, którymi zainteresowane są również banki inwestujące w dane przedsiębiorstwo. Jednocześnie praktyka wskazuje, że wśród bankrutujących przedsiębiorstw najwięcej jest takich, które nie prowadzą na bieżąco jednego z najważniejszych sprawozdań finansowych, a mianowicie zestawienia przepływów pieniężnych (cash flow).

W tym momencie zaciera się różnica między zewnętrzną i wewnętrzną funkcją biznesplanu. Każdy kredytodawca wybierze bowiem z wielu firmę taką, której plany są najlepiej przygotowane, to znaczy przekonują czytelników, że kadra kierownicza jest świadoma możliwości i zagrożeń przedsiębiorstwa oraz potrafi osiągać postawione cele.

Kredytodawca oceniając szanse i możliwości przedsiębiorstwa stara się oszacować swoje ryzyko, dlatego oczekuje informacji dotyczących[8]:

wysokości kredytów oczekiwanych przez firmę,
przeznaczenia tych kredytów,
terminu spłaty pożyczki,
możliwości spłaty odsetek,
możliwości przetrwania przedsiębiorstwa w razie niepowodzenia przedsięwzięcia,
zabezpieczenia kredytów (jeśli jest ono wymagane).

Rzetelne przygotowanie biznesplanu, jako dokumentu kreującego zmiany prowadzące do rozwoju przedsiębiorstwa jest okazją do dokładnego przemyślenia wszystkich aspektów związanych z rozpoczęciem nowej działalności lub rozwojem firmy i w konsekwencji do sprawdzenia, jakie środki materialne i finansowe będą niezbędne w różnych rynkowych, produkcyjnych i finansowych strategiach.

Funkcje biznesplanu stanowią istotny element jego charakterystyki, ponieważ określają, jakie zadania pełni on w procesie zarządzania przedsiębiorstwem oraz w relacjach z otoczeniem. Biznesplan nie jest jedynie dokumentem formalnym, lecz narzędziem o szerokim zastosowaniu praktycznym, wspierającym podejmowanie decyzji, planowanie działań oraz kontrolę ich realizacji. W zależności od sytuacji oraz potrzeb przedsiębiorstwa, poszczególne funkcje mogą mieć różne znaczenie, jednak wszystkie razem tworzą spójny system wspomagający zarządzanie.

Jedną z podstawowych funkcji biznesplanu jest funkcja planistyczna. Polega ona na określeniu celów przedsiębiorstwa oraz sposobów ich osiągania w określonym horyzoncie czasowym. Dzięki tej funkcji możliwe jest uporządkowanie działań oraz wyznaczenie priorytetów, co ma szczególne znaczenie w początkowej fazie działalności gospodarczej. Biznesplan pozwala na precyzyjne zaplanowanie wykorzystania zasobów, takich jak kapitał, praca czy środki techniczne, co zwiększa efektywność działania przedsiębiorstwa.

Kolejną istotną funkcją jest funkcja decyzyjna. Biznesplan dostarcza niezbędnych informacji oraz analiz, które umożliwiają podejmowanie racjonalnych decyzji gospodarczych. Dzięki zawartym w nim prognozom oraz scenariuszom działania przedsiębiorca może ocenić różne warianty rozwoju oraz wybrać ten, który najlepiej odpowiada jego celom i możliwościom. Funkcja ta ma szczególne znaczenie w warunkach niepewności, kiedy konieczne jest uwzględnienie wielu czynników ryzyka.

Biznesplan pełni również funkcję informacyjną. Stanowi on źródło uporządkowanych informacji na temat planowanego przedsięwzięcia, jego celów, strategii oraz przewidywanych wyników. Informacje te są niezbędne zarówno dla właścicieli przedsiębiorstwa, jak i dla podmiotów zewnętrznych, takich jak inwestorzy, banki czy instytucje wspierające rozwój gospodarczy. Dzięki funkcji informacyjnej możliwe jest lepsze zrozumienie istoty przedsięwzięcia oraz jego potencjału rozwojowego.

Istotnym aspektem jest także funkcja kontrolna biznesplanu. Polega ona na porównywaniu założeń planistycznych z rzeczywistymi wynikami działalności przedsiębiorstwa. Umożliwia to identyfikację odchyleń oraz ocenę skuteczności realizowanych działań. Dzięki funkcji kontrolnej przedsiębiorstwo może na bieżąco reagować na pojawiające się problemy oraz wprowadzać niezbędne korekty w strategii działania. Sprzyja to zwiększeniu efektywności zarządzania oraz ograniczeniu ryzyka niepowodzenia.

Biznesplan pełni także funkcję motywacyjną. Jasno określone cele oraz strategie ich realizacji mogą stanowić ważny czynnik mobilizujący zarówno właścicieli, jak i pracowników przedsiębiorstwa. Przejrzysta wizja rozwoju firmy sprzyja budowaniu zaangażowania oraz poczucia odpowiedzialności za realizację wspólnych zadań. Funkcja ta ma szczególne znaczenie w organizacjach, w których konieczna jest współpraca wielu osób i zespołów.

Następną funkcją biznesplanu, o której należy wspomnieć jest funkcja komunikacyjna. Dokument ten umożliwia przekazanie informacji o planowanym przedsięwzięciu różnym grupom interesariuszy. W tym kontekście biznesplan pełni rolę narzędzia prezentacyjnego, które pozwala na przedstawienie koncepcji biznesowej w sposób uporządkowany i przekonujący. Funkcja komunikacyjna jest szczególnie istotna w procesie pozyskiwania finansowania, kiedy konieczne jest przekonanie inwestorów o opłacalności projektu.

Nie można pominąć funkcji koordynacyjnej biznesplanu. Polega ona na synchronizacji działań podejmowanych w różnych obszarach przedsiębiorstwa. Dzięki temu możliwe jest zapewnienie spójności działań oraz efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów. Biznesplan umożliwia określenie zależności między poszczególnymi elementami działalności, co ułatwia zarządzanie całością procesów zachodzących w przedsiębiorstwie.

W praktyce gospodarczej istotna jest również funkcja analityczna biznesplanu. Dokument ten zawiera liczne analizy dotyczące rynku, konkurencji, kosztów czy rentowności przedsięwzięcia. Dzięki temu możliwe jest lepsze zrozumienie uwarunkowań działalności oraz identyfikacja czynników wpływających na jej sukces. Funkcja analityczna stanowi podstawę dla pozostałych funkcji biznesplanu, ponieważ dostarcza danych niezbędnych do planowania i podejmowania decyzji.

Podsumowując, biznesplan pełni wiele zróżnicowanych funkcji, które razem tworzą kompleksowe narzędzie wspierające zarządzanie przedsiębiorstwem. Jego znaczenie wynika z możliwości łączenia funkcji planistycznej, decyzyjnej, informacyjnej, kontrolnej, motywacyjnej, komunikacyjnej, koordynacyjnej oraz analitycznej. W warunkach dynamicznie zmieniającego się otoczenia gospodarczego umiejętność właściwego wykorzystania tych funkcji stanowi istotny czynnik sukcesu każdego przedsiębiorstwa.

[1] R. Pazio, Jak gospodarować finansami. Ekonomiczne podstawy biznesu, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 1994

[2] G. Suszyński, Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, CIM, Warszawa 1993.

[3] Tamże.

[4] R. Pazio, op.cit.

[5] A. Pabian, Biznes plan: poradnik przedsiębiorcy budowlanego, Centralny Ośrodek Informacji Budownictwa , Warszawa 2000

[6] Tamże.

[7] P. Tiffany, S. D. Peterson, op. cit.

[8] L. Kowalczyk, Biznesplan, czyli jak poznać kredytobiorcę, Twigger, Warszawa 2000.

Pojęcie biznes planu c.d.

5/5 - (1 głosów)

Nowoczesna filozofia planowania, której efektem jest stosowany w praktyce krajów zachodnich business plan (w polskiej literaturze fachowej utrwalił się termin biznes plan), tj. plan gospodarczy, plan prowadzenia interesów, czy szerzej – plan przedsięwzięcia, oparta jest na pewnych założeniach teoretycznych, które poniżej w skrócie podaję[1]:

Wszystkie założenia odnoszą się wyłącznie do samodzielnych podmiotów funkcjonujących w warunkach gospodarki rynkowej.
Dane przedsiębiorstwo, firmę lub przedsięwzięcie traktuje się jako obiekt funkcjonujący w otoczeniu ekonomicznym, finansowym, prawnym, społecznym, informacyjnym, z którym jest powiązany. Otoczenie to determinuje i ogranicza jego zachowanie.
Przyszłość jest przewidywalna tylko w ograniczonym stopniu. Wynika to nie tylko ze zbyt dużej liczby zmiennych elementów, które należy brać pod uwagę, ale także często z braku zastosowania odpowiednich technik planowania strategicznego, prognozowania oraz trudnego do przewidzenia zachowania się innych podmiotów.
Planowanie rozumiane jest jako selektywny sposób uzyskiwania i przetwarzania informacji, umożliwiający sformułowanie celów działania firmy oraz zwiększenie prawdopodobieństwa ich osiągnięcia.
Podstawowymi rezultatami opracowania planu działania firmy powinny być: ograniczenia niepewności, oszacowanie prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożeń i szans (możliwości), a w konsekwencji zmniejszenie ryzyka podjęcia błędnych decyzji.
Planowanie, jako projekt przyszłych zdarzeń jest aktywnym, kreatywnym narzędziem zarządzania, ukierunkowanym na otoczenie, integrującym działania, prowadzącym efektywną kontrolę zamierzeń i efektów działania. Sprawne zarządzanie, którego elementem ma być planowanie kreujące rozwój firmy, umożliwia podejmowanie i realizację coraz bardziej złożonych działań oraz związków z innymi podmiotami procesów gospodarczych.
Istotą planowania w tym ujęciu jest nie tylko wyznaczanie sposobów, metod i środków osiągnięcia założonych celów, ale przede wszystkim także określenie celów. Tak pojęte planowanie wymusza procesy innowatorskie, pozwala wybrać spośród wielu możliwości te działania, które będą korzystne z punktu widzenia firmy.
Dostosowanie i podporządkowanie firmy realizacji nadrzędnego celu powoduje wzrost efektywności całej organizacji i stabilizuje jej działalność.
Funkcje kontrolne w planowaniu nie sprowadzają się do kontroli prowadzonej przez organy zewnętrzne. Wykorzystanie informacji zwrotnych stosowane jest do kontrolowania zależności między realizacją poszczególnych etapów zaplanowanych działań a ich założeniami.

Kontrola zakłada trafność planów i działa jak system sprzężeń między zamierzonymi celami a ich osiąganiem.

Stosowana obecnie na świecie formuła planowania strategicznego, właściwe jej metody i techniki badawcze oraz sposoby projektowania przyszłości przedsiębiorstwa są podstawą do opracowania szczegółowych planów przedsięwzięć zwanych planami biznesowymi, czyli biznes planem danej firmy[2].

Reasumując, za podstawowe zadania stawiane nowoczesnym procedurom planowania można uznać[3]:

sformułowanie i skonkretyzowanie idei działania i określenie celów,
stworzenie możliwości nadzorowania wykonania zaplanowanych zamierzeń przez kadrę menedżerską,
stworzenie podstaw do ubiegania się o zewnętrzne źródła finansowania.

Efektem tego procesu jest plan, czyli program organizacyjny dla kadry menedżerskiej, sprowadzający się do podejmowania trafnych decyzji, tak aby uzyskać oczekiwane skutki w przyszłości (np. zwiększenie efektywności, skuteczności i jakości działania). Plan taki można stosunkowo łatwo poddać krytycznej ocenie, sprawdzając czy spełnia następujące kryteria[4]:

celowości, oznaczającej konieczność określenia i doboru środków właściwych do osiągnięcia zaplanowanych celów.
wykonalności, czyli realistycznej oceny planowanych przedsięwzięć. Niewątpliwie realizm planu można skutecznie ocenić zwykle dopiero po zakończeniu jego realizacji. W praktyce jednak postulat ten sprowadza się do konieczności stosowania odpowiednich metod prognozowania. Wykonalność związana jest również z oceną możliwości osiągnięcia wyznaczonych etapów planów w oznaczonych terminach.
zgodności wewnętrznej, a więc niesprzeczności planu, która w praktyce sprowadza się do odpowiedniego formułowania planów podrzędnych, których założenia muszą być podporządkowane założeniom planu nadrzędnego(strategicznego).
operatywności, oznaczającej prostotę, przejrzystość, zrozumiałość założeń, umożliwiając w konsekwencji sprawne wdrożenie i realizację planu działania.
wielowariantowości, która związana jest z przygotowaniem przynajmniej trzech wariantów planu(prawdopodobnego, pesymistycznego i optymistycznego) przygotowania planu działania firmy.
ograniczonej szczegółowości, wynikającej z horyzontu czasowego planu. W praktyce szczegółowość planu maleje wraz z wydłużeniem się horyzontu planowania, np. jeśli plany operacyjne sporządzane w miesięcznych lub kwartalnych odstępach czasu są planami strategicznymi operują zwykle okresami rocznymi.
zupełności, oznaczającej wyczerpujący opis całego przedsięwzięcia, wraz z określeniem wszystkich czynników, które mają na niego decydujący wpływ.
racjonalności, czyli budowania planu zgodnie z przyjętymi normami oraz wymaganymi standardami.

Z przedstawionej definicji planowania i jego głównych zasad wynika, że żaden przedsiębiorca: biznesmen i menadżer, nie jest w stanie uczynić nic, co dotyczyłoby przeszłości. Nie jest również w stanie uczynić nic, co dotyczy teraźniejszości. Może natomiast uczynić coś, choć bardzo niewiele, co dotyczy przyszłości, więcej dla nadchodzących miesięcy, o wiele więcej dla następnych lat.

Pojęcie biznesplanu stanowi jedno z podstawowych zagadnień w obszarze zarządzania przedsiębiorstwem oraz przedsiębiorczości. Biznesplan jest dokumentem o charakterze strategicznym i operacyjnym, który opisuje koncepcję prowadzenia działalności gospodarczej oraz sposób jej realizacji w określonym czasie. Jego istotą jest przedstawienie spójnej wizji funkcjonowania przedsiębiorstwa, uwzględniającej zarówno cele, jak i środki niezbędne do ich osiągnięcia. W praktyce biznesplan jest wykorzystywany zarówno przez nowo powstające podmioty gospodarcze, jak i przez przedsiębiorstwa już funkcjonujące, które planują rozwój, restrukturyzację lub realizację nowych inwestycji.

Biznesplan można rozpatrywać jako narzędzie planowania, które integruje różne obszary działalności przedsiębiorstwa. Obejmuje on między innymi analizę rynku, charakterystykę produktów lub usług, strategię marketingową, plan organizacyjny oraz prognozy finansowe. Dzięki tak szerokiemu ujęciu możliwe jest kompleksowe przedstawienie planowanego przedsięwzięcia oraz ocena jego realności. Biznesplan pozwala na identyfikację kluczowych czynników sukcesu oraz potencjalnych barier, które mogą wpłynąć na realizację założonych celów.

W ujęciu teoretycznym biznesplan definiowany jest jako formalny dokument zawierający uporządkowany opis przyszłych działań przedsiębiorstwa. Jego struktura może się różnić w zależności od celu, dla którego jest sporządzany, jednak zawsze powinien on charakteryzować się logiczną spójnością oraz przejrzystością. W literaturze podkreśla się, że biznesplan powinien być realistyczny, oparty na wiarygodnych danych oraz uwzględniający zmienność otoczenia gospodarczego. Tylko wówczas może stanowić skuteczne narzędzie wspierające proces zarządzania.

Istotnym elementem pojęcia biznesplanu jest jego funkcja prognostyczna. Dokument ten zawiera przewidywania dotyczące przyszłych wyników działalności przedsiębiorstwa, w tym przychodów, kosztów oraz zysków. Prognozy te opierają się na analizie danych historycznych oraz założeń dotyczących przyszłego rozwoju rynku. Dzięki temu biznesplan umożliwia ocenę opłacalności przedsięwzięcia oraz określenie jego potencjalnego ryzyka. W praktyce stanowi on podstawę do podejmowania decyzji inwestycyjnych oraz finansowych.

Biznesplan pełni również istotną rolę jako narzędzie komunikacji. Umożliwia przekazanie informacji o planowanym przedsięwzięciu różnym interesariuszom, takim jak inwestorzy, banki, partnerzy biznesowi czy instytucje publiczne. W tym kontekście ważne jest, aby dokument był nie tylko merytorycznie poprawny, ale także czytelny i przekonujący. Odpowiednia prezentacja danych oraz logiczna argumentacja mogą znacząco zwiększyć szanse na uzyskanie wsparcia finansowego lub nawiązanie współpracy.

W praktyce gospodarczej biznesplan jest często postrzegany jako narzędzie minimalizacji ryzyka. Poprzez szczegółową analizę różnych aspektów działalności przedsiębiorstwa pozwala on na wcześniejsze zidentyfikowanie potencjalnych zagrożeń oraz opracowanie strategii ich ograniczenia. Może to dotyczyć zarówno ryzyka rynkowego, finansowego, jak i organizacyjnego. Dzięki temu przedsiębiorca jest lepiej przygotowany do funkcjonowania w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu.

Warto podkreślić, że biznesplan nie jest dokumentem jednorazowym. Jego znaczenie nie kończy się na etapie planowania działalności, lecz obejmuje również fazę realizacji oraz kontroli. W miarę rozwoju przedsiębiorstwa oraz zmian w jego otoczeniu biznesplan powinien być aktualizowany i dostosowywany do nowych warunków. Pozwala to na zachowanie jego użyteczności oraz skuteczności jako narzędzia zarządzania.

Pojęcie biznesplanu wiąże się również z jego uniwersalnością. Może być on stosowany w różnych sektorach gospodarki oraz w przedsiębiorstwach o różnej wielkości i strukturze organizacyjnej. Niezależnie od specyfiki działalności, podstawowe zasady jego opracowywania pozostają podobne. Kluczowe znaczenie ma tutaj umiejętność analizy otoczenia, określenia celów oraz zaplanowania działań prowadzących do ich realizacji.

W kontekście współczesnej gospodarki, charakteryzującej się dużą dynamiką zmian oraz rosnącą konkurencją, znaczenie biznesplanu stale rośnie. Przedsiębiorstwa muszą podejmować decyzje w warunkach niepewności, co wymaga posiadania rzetelnych narzędzi analitycznych i planistycznych. Biznesplan odpowiada na te potrzeby, umożliwiając systematyczne podejście do zarządzania oraz zwiększając szanse na osiągnięcie sukcesu rynkowego.

Reasumując, pojęcie biznesplanu obejmuje szeroki zakres zagadnień związanych z planowaniem, analizą oraz zarządzaniem działalnością gospodarczą. Jest to narzędzie o charakterze kompleksowym, które łączy elementy strategii, finansów oraz organizacji. Jego właściwe opracowanie i wykorzystanie stanowi istotny czynnik determinujący efektywność funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz jego zdolność do rozwoju w długim okresie.

[1] P. Tiffany, S. D. Peterson,op. cit.

[2] D. Dayies, Sztuka zarządzania finansami, Wyd. Nauk. PWN-McGraw-Hill, Warszawa-Londyn 1993

[3] Tamże.

[4] Tamże.