Prace dyplomowe z zarządzania. Prace magisterskie z zarządzania – Prace z zarządzania zasobami ludzkimi, zarządzania jakością, zarządzania projektem, zarządzania ryzykiem itd. itp.

System HACCP jako narzędzie zarządzania bezpieczeństwem zdrowotnym żywności

5/5 - (1 głosów)

podrozdział pracy magisterskiej

System HACCP jest odzwierciedleniem nowego podejścia do zagadnień kontroli jakości zdrowotnej żywności. Jest on specyficznie ukierunkowany na zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności [5].

Głównym jego celem jest zmniejszenie zagrożenia zdrowia ludności powodowanych przez żywność, na drodze skutecznego prowadzenia nadzoru, i ograniczenie w znacznym stopniu biologicznych, chemicznych i fizycznych zanieczyszczeń związanych z produkcją, przetwarzaniem dystrybucją i magazynowaniem żywności oraz przygotowywaniem posiłków [8].

Działania te obejmują m.in. wprowadzenie systemu analizy zagrożeń i krytyczne punkty kontroli – HACCP – jako jednego z elementów stosowanych w przemyśle spożywczym systemów zapewnienia jakości. Jest on odzwierciedleniem nowego podejścia do koncepcji kontroli jakości i jest zalecany przez ekspertów WHO i Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius) [10].

Definicja podana w ustawie z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności
i żywienia określa system HACCP w sposób następujący: ,, HACCP jest systemowym postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności poprzez identyfikację i szacowanie skali zagrożeń bezpieczeństwa żywności z punktu widzenia jej jakości zdrowotnej oraz ryzyka wystąpienia tych zagrożeń podczas przebiegu wszystkich etapów produkcji i dystrybucji żywności. Jest to również system mający na celu określenie metod ograniczenia tych zagrożeń oraz ustalenie działań naprawczych” [12].

Codex Alimentarius definiuje system HACCP jako system, który:

identyfikuje
ocenia
kontroluje (opanowuje) zagrożenia istotne dla bezpieczeństwa żywności.

Najistotniejsze elementy systemu HACCP to:

identyfikacja mogących pojawić się zagrożeń
ocena ich skuteczności
oszacowanie ryzyka (prawdopodobieństwa) ich wystąpienia
określenie metod ich ograniczenia.

W systemie HACCP zapewnienie bezpieczeństwa i wysokiej jakości zdrowotnej żywności osiąga się poprzez podjęcie szczególnej kontroli w tych miejscach, które są najistotniejsze
w aspekcie zagrożeń higienicznych i w których może nastąpić obniżenie tej jakości.

System polega na przeprowadzeniu analizy wszystkich zagrożeń, zarówno biologicznych (zwłaszcza mikrobiologicznych) jak i fizycznych i chemicznych, które mogą stać się przyczyną obniżenia jakości zdrowotnej żywności oraz na wskazaniu, które punkty na danym etapie są ,,krytyczne” dla bezpieczeństwa zdrowotnego produktu końcowego.

Punkty takie są określane jako krytyczne punkty kontroli . Powinny one być objęte stałym nadzorem [8].

Krytyczne punkty kontroli to po prostu miejsca, w których ewentualne, występujące zagrożenia można całkowicie wyeliminować lub ograniczyć do akceptowalnego poziomu. Określenie, a następnie nadzorowanie, czyli kontrolowanie tych miejsc jest głównym elementem systemu HACCP.

Potrzeba stosowania systemu HACCP wynika m.in.:

ze wzrostu znaczenia zagadnień związanych z bezpieczeństwem żywności,
ograniczenia mało skutecznych i kosztownych tradycyjnych metod kontroli,
nacisków konsumentów i ich oczekiwań w aspekcie zapewnienia bezpieczeństwa żywności,
konieczności dostosowania się do nowych regulacji prawnych, zgodnych z wymaganiami Unii Europejskiej,
ujednolicenia standardów higienicznych zakładów branży żywnościowej,
ze względów ekonomicznych [9].

System HACCP:

posiada charakter prewencyjny,
wspomaga system zarządzania,
jest logiczny i skuteczny,
chroni interesy zarówno producenta (wprowadzającego produkt do obrotu) jaki i konsumenta [5].

Podsumowując, koncepcja systemu HACCP polega na tym, że w całym łańcuchu produkcyjnym lub związanym z dystrybucją żywności wszystkie potencjalne zagrożenia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności oraz ich przyczyny są pod ścisłą kontrolą. System HACCP polega na zapobieganiu nieprawidłowościom w procesie produkcji lub dystrybucji żywności i samokontroli w zakładzie [8].

W świetle aktualnych zapisów regulacji prawnych system HACCP stał się obowiązkowy we wszystkich obszarach produkcji i przetwórstwa żywności, a także obrotu żywnością, bez względu na wielkość przedsiębiorstwa i rodzaj prowadzonej działalności.

Należy pamiętać, że:

wymóg wdrażania (lecz nie ostatecznego wdrożenia) zasad systemu HACCP obowiązuje w Polsce po akcesji z Unią Europejską tj. od 1 maja 2004 r.
nie został określony horyzont czasowy, do którego konieczne jest zakończenie wdrażania systemu HACCP
brak sankcji karnych ze strony organów urzędowej kontroli żywności w przypadku stwierdzenia słabych postępów we wdrażaniu zasad systemu HACCP
nie istnieje formalny obowiązek certyfikacji lub zatwierdzania systemu HACCP przez jakiekolwiek instytucje
certyfikacja systemu HACCP przez zewnętrzne firmy certyfikujące jest całkowicie dobrowolna.

Na obowiązku wdrożenia systemu HACCP w firmach działających w obszarze żywności, konsument zyskuje pewność, że spożywana przez niego żywność jest bezpieczna i mu nie zaszkodzi [9].

Pochodzenie systemu HACCP

Koncepcja systemu HACCP zrodziła się na przełomie lat 60 – 70-tych w Stanach Zjednoczonych jako wynik połączonych wysiłków NASA (Państwowej Agencji d/s. Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) oraz laboratoriów wojskowych w celu wprowadzenia tzw. programów ,,zero-defects” przy produkcji żywności, a więc gwarantujących w sposób niezawodny i skuteczny jej całkowite bezpieczeństwo [11].

Po raz pierwszy koncepcja ta została w całości przedstawiona przez Pillsbury Company z USA w 1971 roku na krajowej konferencji dotyczącej ochrony żywności, jako program odnoszący się głównie do mikrobiologicznego bezpieczeństwa żywności.
W 1975 roku system HACCP został oficjalnie zaaprobowany przez Świtową Organizację Zdrowia (WHO), zaś w 1980 roku Międzynarodowa Komisja ds. Wymagań Mikrobiologicznych dla Żywności przy WHO przedstawiła jego ogólne zasady i definicje na posiedzeniu w Genewie. W 1983 roku system został oficjalnie uznany przez Grupę Roboczą ds. Nadzoru nad Żywnością WHO jako istotne narzędzie w nadzorze nad produkcją żywności. W 1984 r. Kodeks Higieny Żywności włączył koncepcję HACCP do ,,Zasad postępowania higienicznego” (Codex of Higiene Practices).

W 1985 r. Krajowa Rada Badawcza w USA stwierdziła, że system HACCP jest bardziej skutecznym sposobem zapewnienia bezpieczeństwa żywności niż stosowanie kryteriów mikrobiologicznych dla produktu końcowego.

W 1987 r. Komitet ds. Higieny Żywności FAO/WHO wydał zalecenie stosowania systemu HACCP w przemyśle spożywczym.

W 1989 roku, a następnie w 1992, Narodowy Doradczy Komitet ds. Mikrobiologicznych Kryteriów dla Żywności USA sprecyzował dokładnie 7 zasad systemu HACCP.

W 1993 roku system został oficjalnie przyjęty przez Komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius). W tym samym roku na mocy Dyrektywy Rady 93/43/EEC w sprawie higieny środków spożywczych zobowiązano kraje członkowskie do sukcesywnego wprowadzania systemu HACCP w przemyśle spożywczym, która obowiązuje do dnia dzisiejszego [10].

Z uwagi na narastające znaczenie problemów dotyczących bezpieczeństwa żywności, jak również naciski konsumentów, zarówno Unia Europejska jak i Kodeks Żywnościowy oraz Komitety FAO/WHO opublikowały szereg ważnych dokumentów i stanowisk odnoszących się do tych zagadnień oraz wskazujących na konieczność wdrażania systemów zarządzania bezpieczeństwem zdrowotnym żywności, a przede wszystkim systemu HACCP [11].

[5] Turlejska H., Zasady GMP/GHP oraz system HACCP jako narzędzia zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego żywności, FAPA Warszawa 2003.

[8] Turlejska H., Pelzner U., Wdrażanie systemu HACCP w małych i średnich przedsiębiorstwach sektora żywnościowego Poradnik dla kierujących zakładem, FAPA Warszawa 2003.

[10] Turlejska H., Szponar L., Pelzner U., HACCP w systemie bezpieczeństwa żywności i ochrony zdrowia, IŻŻ, Warszawa 2000.

[11] Turlejska H., Zasady GHP/GMP oraz system HACCP – materiały szkoleniowe.

[12] Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, Dziennik Ustaw Nr 63 poz. 634 z późn. zm.

Funkcje biznes planu

5/5 - (1 głosów)

Biznesplan jest zestawem dokumentów (analiz i programów), w których na podstawie oceny sytuacji strategicznej firmy oraz danych historycznych zawarta jest projekcja celów firmy i sposobów ich osiągania, przy uwzględnieniu wszystkich istniejących uwarunkowań natury finansowej, rynkowej, marketingowej, organizacyjnej, kadrowej i technologicznej. Obejmuje on działalność bieżącą oraz okres od trzech do pięciu najbliższych lat.

Warto podkreślić, że biznesplan jest planem menedżerów, określającym ich zdolność do podejmowania skutecznych działań, zmierzających do trwałego usytuowania się na rynku, czyli finansowo efektywnego połączenia okazji rynkowych z możliwościami firmy. Zadaniem kadry kierowniczej jest stworzenie realnej wizji sukcesu rynkowego firmy[1].

Biznesplan służy właścicielom i kierownictwu firmy jako podstawowy dokument wspomagający zarządzanie wszystkimi jej przedsięwzięciami. W działalności gospodarczej przedsiębiorstwa pomocny jest przede wszystkim w[2]:

konkretyzowaniu koncepcji działania,
ustalaniu metod i sposobów ich osiągania przy uwzględnieniu wszystkich istniejących ograniczeń,
kontroli prawidłowego przebiegu realizacji przedsięwzięcia.

W trakcie funkcjonowania każdej organizacji są takie szczególne momenty, w których sporządzenie biznesplanu staje się koniecznością. Zdarza się to zwłaszcza[3]:

przed założeniem nowego przedsiębiorstwa,
podczas łączenia przedsiębiorstw,
w trakcie próby uzyskania zewnętrznych środków na finansowanie swojej działalności lub ryzykownych przedsięwzięć,
w krytycznym okresie (np. zmiana form własności lub profilu działalności, ukierunkowanie na nowe rynki, duże inwestycje, modernizacja).

W dobie głębokiej restrukturyzacji i przemian własnościowych w gospodarce polskiej poszerza się zakres stosowania tego dokumentu. Na przykład podczas procesu prywatyzacji, którego pierwszym etapem jest utworzenie jednoosobowej spółki Skarbu Państwa, przed przejściem do drugiego, zasadniczego etapu, polegającego na udostępnieniu akcji, wymagana jest analiza ekonomiczno-finansowa i prawna przedsiębiorstwa (spółki), prowadząca do wyceny jego majątku oraz restrukturyzacji. Zwykle w takiej sytuacji tworzy się plany restrukturyzacyjne przedsiębiorstw, których istotnym elementem jest pięcioletni biznesplan, jako wyraz finansowych implikacji strategii przedsiębiorstwa, uwzględniający wszystkie jego uwarunkowania i przyszłe potrzeby.

Jak więc wynika z powyższych rozważań biznesplan ma za zadanie spełnić dwie podstawowe funkcje. Jest to[4]:

1) funkcja wewnętrzna; plan wykorzystywany jest jako wewnętrzny dokument planistyczny niezbędny do zarządzania przedsiębiorstwem,

2) funkcja zewnętrzna; plan ma podstawowe znaczenie dla uatrakcyjnienia przedsiębiorstwa w oczach potencjalnych inwestorów i przyciągania z zewnątrz środków potrzebnych na finansowanie jej przedsięwzięć.

Praktyka wskazuje, że podział ten ma jedynie znaczenie teoretyczne, ponieważ właściwie skonstruowany biznesplan spełnia obie funkcje jednocześnie. Dokument, który ma przekonać ewentualnych inwestorów do zaangażowania środków finansowych powinien odgrywać w przedsiębiorstwie rolę organizującą jego funkcjonowanie w okresie objętym planem, to znaczy zawierać wszystkie te elementy, których analiza ukaże przedsiębiorstwo jako organizację mogącą, zgodnie z przyjętymi założeniami, sprawnie funkcjonować w przyszłości. Inwestorzy dofinansują przedsiębiorstwo (niezależnie od form finansowania, np. pożyczki, kredyty z banków inwestycyjnych i komercyjnych, udostępnienie akcji, joint venture, oraz form wykupu przez pracowników lub menedżerów), jeżeli uznają, że wszystkie znaczące elementy prowadzące do sukcesu są w planie właściwie oszacowane. Zwracają oni również uwagę na to, jak kadra kierownicza ocenia możliwości swojej firmy, szacuje zagrożenia, planuje koszty oraz jakich wyników oczekuje.

Biznesplan pisany z myślą o zewnętrznych źródłach finansowania powinien być skierowany do realizacji, ponieważ jako dokument określający cele jakościowe i ilościowe (co, ile, kiedy, jak, kto, skąd środki) z jednej strony ściśle wyznacza kierunki działania, z drugiej stanowi wzorzec do kontroli kolejnych etapów realizacji strategii przedsiębiorstwa w drodze do osiągnięcia wymiernych efektów rynkowych[5].

Pełniąc pierwszą funkcję, biznesplan umożliwia zarządowi zorganizowane planowanie rozwoju przedsiębiorstwa i przewidywanie wszelkich zmian w przyszłości. Jest to tradycyjny sposób rozumienia funkcji planowania w zarządzaniu. W biznesplanie funkcja ta znajduje swój wyraz przez zastosowanie aparatu wykorzystywanego w planowaniu strategicznym, co sprowadza się do precyzyjnego opracowania założeń i wyników finansowych przyjętych wariantów strategicznych. Zarząd firmy po szczegółowym przemyśleniu swoich założeń oraz ustaleniu misji i celów powinien określić poziom oczekiwań, z którymi w przyszłości będzie można porównywać osiągane wyniki oraz dobrać wskaźniki służące do pomiaru i kontroli stopnia ich realizacji. Podczas przygotowania biznesplanu należy przede wszystkim uwzględnić warunki niezbędne do osiągnięcia zamierzonych celów, takich jak na przykład zwiększenie efektywności zarządzania, zaangażowanie wykwalifikowanej siły roboczej, unowocześnienie środków produkcyjnych, zmianę asortymentu produkcji, rozwijanie rynku oraz pozyskiwanie środków finansowych.

Zewnętrzna funkcja sprowadza się do wykorzystania biznesplanu podczas ubiegania się o zainteresowanie potencjalnych inwestorów, mogących wspomóc finansowo przedsiębiorstwo. Ostatnio, zgodnie z doświadczeniami zachodnimi, coraz szerzej rozpowszechnia się praktyka przedkładania biznesplanu jako wymaganego warunku przy składaniu wniosków o uzyskanie kredytu. W systemie zachodnim jest to związane z nowym trendem – zainteresowaniem inwestycjami w nie notowane na giełdzie przedsiębiorstwa, szczególnie poprzez kapitał zaangażowany w przedsiębiorstwie o wysokim stopniu ryzyka (venture and development capital). biznesplan ma więc zasadnicze znaczenie jako niezbędny dokument, służący do zdobywania środków zewnętrznych na finansowanie przedsięwzięć.

Dla potencjalnego inwestora biznesplan jest pierwszym (często jedynym) pisemnym dokumentem wspierającym propozycje finansowania, dlatego istotne jest, aby przedkładany do inwestowania projekt został w dokumencie sprecyzowany w sposób przekonywający, a przede wszystkim konkretny i jasny[6].

Spełniając zadanie uatrakcyjnienia danego przedsięwzięcia wobec zewnętrznych inwestorów, plan musi eksponować silne strony przedsiębiorstwa, ukazywać jego słabe strony (wraz z propozycjami środków zaradczych), przedstawiać stan bieżący i potrzeby oraz przyszłe perspektywy i zamierzenia, ale jednocześnie realistycznie ukazywać trudności oraz sposoby ich pokonywania.

Dokument taki musi zawierać[7]:

plany przedsiębiorstwa,
uzasadnienie możliwości osiągnięcia celów założonych w biznesplanie,
potwierdzenie, że rezultaty związane z realizacja przedsięwzięcia, będą satysfakcjonować bank pożyczający pieniądze.

Powyższe informacje powinny być tak przygotowane i przedstawione aby spośród wielu przedstawionych propozycji bank wybrał właśnie plan przygotowany przez naszą firmę.

Jak już wspomniano, biznesplan jest planem menedżerów, dla których oczekiwana pomoc finansowa jest tylko środkiem do osiągnięcia podjętych zamierzeń poprzez wdrożenie przyjętych założeń zgodnie z harmonogramem i ustalonymi terminami oraz ciągłą kontrolą osiąganych wyników. sprzyja temu częste opracowywanie wielowariantowych planów, w celu uzyskania szerszych możliwości przystosowania się do przyszłych warunków, które w fazie przygotowania planu można przewidzieć tylko z pewną dozą prawdopodobieństwa.

Kontrola wykonania planu ma znaczenie zarówno dla inwestorów, którzy badają możliwości spłaty pożyczki, jak i wykonawców, którzy mając aktualne informacje finansowe mogą korygować swoją działalność na bieżąco, analizując osiągane finansowe wskaźniki efektywności. W krajach zachodnich, do kontroli realizacji planu przyjęte jest sporządzanie co trzy miesiące, a nawet co miesiąc, sprawozdań finansowych z wyników działalności, którymi zainteresowane są również banki inwestujące w dane przedsiębiorstwo. Jednocześnie praktyka wskazuje, że wśród bankrutujących przedsiębiorstw najwięcej jest takich, które nie prowadzą na bieżąco jednego z najważniejszych sprawozdań finansowych, a mianowicie zestawienia przepływów pieniężnych (cash flow).

W tym momencie zaciera się różnica między zewnętrzną i wewnętrzną funkcją biznesplanu. Każdy kredytodawca wybierze bowiem z wielu firmę taką, której plany są najlepiej przygotowane, to znaczy przekonują czytelników, że kadra kierownicza jest świadoma możliwości i zagrożeń przedsiębiorstwa oraz potrafi osiągać postawione cele.

Kredytodawca oceniając szanse i możliwości przedsiębiorstwa stara się oszacować swoje ryzyko, dlatego oczekuje informacji dotyczących[8]:

wysokości kredytów oczekiwanych przez firmę,
przeznaczenia tych kredytów,
terminu spłaty pożyczki,
możliwości spłaty odsetek,
możliwości przetrwania przedsiębiorstwa w razie niepowodzenia przedsięwzięcia,
zabezpieczenia kredytów (jeśli jest ono wymagane).

Rzetelne przygotowanie biznesplanu, jako dokumentu kreującego zmiany prowadzące do rozwoju przedsiębiorstwa jest okazją do dokładnego przemyślenia wszystkich aspektów związanych z rozpoczęciem nowej działalności lub rozwojem firmy i w konsekwencji do sprawdzenia, jakie środki materialne i finansowe będą niezbędne w różnych rynkowych, produkcyjnych i finansowych strategiach.

Funkcje biznesplanu stanowią istotny element jego charakterystyki, ponieważ określają, jakie zadania pełni on w procesie zarządzania przedsiębiorstwem oraz w relacjach z otoczeniem. Biznesplan nie jest jedynie dokumentem formalnym, lecz narzędziem o szerokim zastosowaniu praktycznym, wspierającym podejmowanie decyzji, planowanie działań oraz kontrolę ich realizacji. W zależności od sytuacji oraz potrzeb przedsiębiorstwa, poszczególne funkcje mogą mieć różne znaczenie, jednak wszystkie razem tworzą spójny system wspomagający zarządzanie.

Jedną z podstawowych funkcji biznesplanu jest funkcja planistyczna. Polega ona na określeniu celów przedsiębiorstwa oraz sposobów ich osiągania w określonym horyzoncie czasowym. Dzięki tej funkcji możliwe jest uporządkowanie działań oraz wyznaczenie priorytetów, co ma szczególne znaczenie w początkowej fazie działalności gospodarczej. Biznesplan pozwala na precyzyjne zaplanowanie wykorzystania zasobów, takich jak kapitał, praca czy środki techniczne, co zwiększa efektywność działania przedsiębiorstwa.

Kolejną istotną funkcją jest funkcja decyzyjna. Biznesplan dostarcza niezbędnych informacji oraz analiz, które umożliwiają podejmowanie racjonalnych decyzji gospodarczych. Dzięki zawartym w nim prognozom oraz scenariuszom działania przedsiębiorca może ocenić różne warianty rozwoju oraz wybrać ten, który najlepiej odpowiada jego celom i możliwościom. Funkcja ta ma szczególne znaczenie w warunkach niepewności, kiedy konieczne jest uwzględnienie wielu czynników ryzyka.

Biznesplan pełni również funkcję informacyjną. Stanowi on źródło uporządkowanych informacji na temat planowanego przedsięwzięcia, jego celów, strategii oraz przewidywanych wyników. Informacje te są niezbędne zarówno dla właścicieli przedsiębiorstwa, jak i dla podmiotów zewnętrznych, takich jak inwestorzy, banki czy instytucje wspierające rozwój gospodarczy. Dzięki funkcji informacyjnej możliwe jest lepsze zrozumienie istoty przedsięwzięcia oraz jego potencjału rozwojowego.

Istotnym aspektem jest także funkcja kontrolna biznesplanu. Polega ona na porównywaniu założeń planistycznych z rzeczywistymi wynikami działalności przedsiębiorstwa. Umożliwia to identyfikację odchyleń oraz ocenę skuteczności realizowanych działań. Dzięki funkcji kontrolnej przedsiębiorstwo może na bieżąco reagować na pojawiające się problemy oraz wprowadzać niezbędne korekty w strategii działania. Sprzyja to zwiększeniu efektywności zarządzania oraz ograniczeniu ryzyka niepowodzenia.

Biznesplan pełni także funkcję motywacyjną. Jasno określone cele oraz strategie ich realizacji mogą stanowić ważny czynnik mobilizujący zarówno właścicieli, jak i pracowników przedsiębiorstwa. Przejrzysta wizja rozwoju firmy sprzyja budowaniu zaangażowania oraz poczucia odpowiedzialności za realizację wspólnych zadań. Funkcja ta ma szczególne znaczenie w organizacjach, w których konieczna jest współpraca wielu osób i zespołów.

Następną funkcją biznesplanu, o której należy wspomnieć jest funkcja komunikacyjna. Dokument ten umożliwia przekazanie informacji o planowanym przedsięwzięciu różnym grupom interesariuszy. W tym kontekście biznesplan pełni rolę narzędzia prezentacyjnego, które pozwala na przedstawienie koncepcji biznesowej w sposób uporządkowany i przekonujący. Funkcja komunikacyjna jest szczególnie istotna w procesie pozyskiwania finansowania, kiedy konieczne jest przekonanie inwestorów o opłacalności projektu.

Nie można pominąć funkcji koordynacyjnej biznesplanu. Polega ona na synchronizacji działań podejmowanych w różnych obszarach przedsiębiorstwa. Dzięki temu możliwe jest zapewnienie spójności działań oraz efektywne wykorzystanie dostępnych zasobów. Biznesplan umożliwia określenie zależności między poszczególnymi elementami działalności, co ułatwia zarządzanie całością procesów zachodzących w przedsiębiorstwie.

W praktyce gospodarczej istotna jest również funkcja analityczna biznesplanu. Dokument ten zawiera liczne analizy dotyczące rynku, konkurencji, kosztów czy rentowności przedsięwzięcia. Dzięki temu możliwe jest lepsze zrozumienie uwarunkowań działalności oraz identyfikacja czynników wpływających na jej sukces. Funkcja analityczna stanowi podstawę dla pozostałych funkcji biznesplanu, ponieważ dostarcza danych niezbędnych do planowania i podejmowania decyzji.

Podsumowując, biznesplan pełni wiele zróżnicowanych funkcji, które razem tworzą kompleksowe narzędzie wspierające zarządzanie przedsiębiorstwem. Jego znaczenie wynika z możliwości łączenia funkcji planistycznej, decyzyjnej, informacyjnej, kontrolnej, motywacyjnej, komunikacyjnej, koordynacyjnej oraz analitycznej. W warunkach dynamicznie zmieniającego się otoczenia gospodarczego umiejętność właściwego wykorzystania tych funkcji stanowi istotny czynnik sukcesu każdego przedsiębiorstwa.

[1] R. Pazio, Jak gospodarować finansami. Ekonomiczne podstawy biznesu, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 1994

[2] G. Suszyński, Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, CIM, Warszawa 1993.

[3] Tamże.

[4] R. Pazio, op.cit.

[5] A. Pabian, Biznes plan: poradnik przedsiębiorcy budowlanego, Centralny Ośrodek Informacji Budownictwa , Warszawa 2000

[6] Tamże.

[7] P. Tiffany, S. D. Peterson, op. cit.

[8] L. Kowalczyk, Biznesplan, czyli jak poznać kredytobiorcę, Twigger, Warszawa 2000.

Pojęcie biznes planu

Oceń tę pracę

Nowoczesna filozofia planowania, której efektem jest stosowany w praktyce krajów zachodnich business plan (w polskiej literaturze fachowej utrwalił się termin biznes plan), tj. plan gospodarczy, plan prowadzenia interesów, czy szerzej – plan przedsięwzięcia, oparta jest na pewnych założeniach teoretycznych, które poniżej w skrócie podaję[1]:

Wszystkie założenia odnoszą się wyłącznie do samodzielnych podmiotów funkcjonujących w warunkach gospodarki rynkowej.
Dane przedsiębiorstwo, firmę lub przedsięwzięcie traktuje się jako obiekt funkcjonujący w otoczeniu ekonomicznym, finansowym, prawnym, społecznym, informacyjnym, z którym jest powiązany. Otoczenie to determinuje i ogranicza jego zachowanie.
Przyszłość jest przewidywalna tylko w ograniczonym stopniu. Wynika to nie tylko ze zbyt dużej liczby zmiennych elementów, które należy brać pod uwagę, ale także często z braku zastosowania odpowiednich technik planowania strategicznego, prognozowania oraz trudnego do przewidzenia zachowania się innych podmiotów.
Planowanie rozumiane jest jako selektywny sposób uzyskiwania i przetwarzania informacji, umożliwiający sformułowanie celów działania firmy oraz zwiększenie prawdopodobieństwa ich osiągnięcia.
Podstawowymi rezultatami opracowania planu działania firmy powinny być: ograniczenia niepewności, oszacowanie prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożeń i szans (możliwości), a w konsekwencji zmniejszenie ryzyka podjęcia błędnych decyzji.
Planowanie, jako projekt przyszłych zdarzeń jest aktywnym, kreatywnym narzędziem zarządzania, ukierunkowanym na otoczenie, integrującym działania, prowadzącym efektywną kontrolę zamierzeń i efektów działania. Sprawne zarządzanie, którego elementem ma być planowanie kreujące rozwój firmy, umożliwia podejmowanie i realizację coraz bardziej złożonych działań oraz związków z innymi podmiotami procesów gospodarczych.
Istotą planowania w tym ujęciu jest nie tylko wyznaczanie sposobów, metod i środków osiągnięcia założonych celów, ale przede wszystkim także określenie celów. Tak pojęte planowanie wymusza procesy innowatorskie, pozwala wybrać spośród wielu możliwości te działania, które będą korzystne z punktu widzenia firmy.
Dostosowanie i podporządkowanie firmy realizacji nadrzędnego celu powoduje wzrost efektywności całej organizacji i stabilizuje jej działalność.
Funkcje kontrolne w planowaniu nie sprowadzają się do kontroli prowadzonej przez organy zewnętrzne. Wykorzystanie informacji zwrotnych stosowane jest do kontrolowania zależności między realizacją poszczególnych etapów zaplanowanych działań a ich założeniami.

Kontrola zakłada trafność planów i działa jak system sprzężeń między zamierzonymi celami a ich osiąganiem.

Stosowana obecnie na świecie formuła planowania strategicznego, właściwe jej metody i techniki badawcze oraz sposoby projektowania przyszłości przedsiębiorstwa są podstawą do opracowania szczegółowych planów przedsięwzięć zwanych planami biznesowymi, czyli biznes planem danej firmy[2].

Reasumując, za podstawowe zadania stawiane nowoczesnym procedurom planowania można uznać[3]:

sformułowanie i skonkretyzowanie idei działania i określenie celów,
stworzenie możliwości nadzorowania wykonania zaplanowanych zamierzeń przez kadrę menedżerską,
stworzenie podstaw do ubiegania się o zewnętrzne źródła finansowania.

Efektem tego procesu jest plan, czyli program organizacyjny dla kadry menedżerskiej, sprowadzający się do podejmowania trafnych decyzji, tak aby uzyskać oczekiwane skutki w przyszłości (np. zwiększenie efektywności, skuteczności i jakości działania). Plan taki można stosunkowo łatwo poddać krytycznej ocenie, sprawdzając czy spełnia następujące kryteria[4]:

celowości, oznaczającej konieczność określenia i doboru środków właściwych do osiągnięcia zaplanowanych celów.
wykonalności, czyli realistycznej oceny planowanych przedsięwzięć. Niewątpliwie realizm planu można skutecznie ocenić zwykle dopiero po zakończeniu jego realizacji. W praktyce jednak postulat ten sprowadza się do konieczności stosowania odpowiednich metod prognozowania. Wykonalność związana jest również z oceną możliwości osiągnięcia wyznaczonych etapów planów w oznaczonych terminach.
zgodności wewnętrznej, a więc niesprzeczności planu, która w praktyce sprowadza się do odpowiedniego formułowania planów podrzędnych, których założenia muszą być podporządkowane założeniom planu nadrzędnego(strategicznego).
operatywności, oznaczającej prostotę, przejrzystość, zrozumiałość założeń, umożliwiając w konsekwencji sprawne wdrożenie i realizację planu działania.
wielowariantowości, która związana jest z przygotowaniem przynajmniej trzech wariantów planu(prawdopodobnego, pesymistycznego i optymistycznego) przygotowania planu działania firmy.
ograniczonej szczegółowości, wynikającej z horyzontu czasowego planu. W praktyce szczegółowość planu maleje wraz z wydłużeniem się horyzontu planowania, np. jeśli plany operacyjne sporządzane w miesięcznych lub kwartalnych odstępach czasu są planami strategicznymi operują zwykle okresami rocznymi.
zupełności, oznaczającej wyczerpujący opis całego przedsięwzięcia, wraz z określeniem wszystkich czynników, które mają na niego decydujący wpływ.
racjonalności, czyli budowania planu zgodnie z przyjętymi normami oraz wymaganymi standardami.

Z przedstawionej definicji planowania i jego głównych zasad wynika, że żaden przedsiębiorca: biznesmen i menadżer, nie jest w stanie uczynić nic, co dotyczyłoby przeszłości. Nie jest również w stanie uczynić nic, co dotyczy teraźniejszości. Może natomiast uczynić coś, choć bardzo niewiele, co dotyczy przyszłości, więcej dla nadchodzących miesięcy, o wiele więcej dla następnych lat.

Pojęcie biznesplanu stanowi jedno z podstawowych zagadnień w obszarze zarządzania przedsiębiorstwem oraz przedsiębiorczości. Biznesplan jest dokumentem o charakterze strategicznym i operacyjnym, który opisuje koncepcję prowadzenia działalności gospodarczej oraz sposób jej realizacji w określonym czasie. Jego istotą jest przedstawienie spójnej wizji funkcjonowania przedsiębiorstwa, uwzględniającej zarówno cele, jak i środki niezbędne do ich osiągnięcia. W praktyce biznesplan jest wykorzystywany zarówno przez nowo powstające podmioty gospodarcze, jak i przez przedsiębiorstwa już funkcjonujące, które planują rozwój, restrukturyzację lub realizację nowych inwestycji.

Biznesplan można rozpatrywać jako narzędzie planowania, które integruje różne obszary działalności przedsiębiorstwa. Obejmuje on między innymi analizę rynku, charakterystykę produktów lub usług, strategię marketingową, plan organizacyjny oraz prognozy finansowe. Dzięki tak szerokiemu ujęciu możliwe jest kompleksowe przedstawienie planowanego przedsięwzięcia oraz ocena jego realności. Biznesplan pozwala na identyfikację kluczowych czynników sukcesu oraz potencjalnych barier, które mogą wpłynąć na realizację założonych celów.

W ujęciu teoretycznym biznesplan definiowany jest jako formalny dokument zawierający uporządkowany opis przyszłych działań przedsiębiorstwa. Jego struktura może się różnić w zależności od celu, dla którego jest sporządzany, jednak zawsze powinien on charakteryzować się logiczną spójnością oraz przejrzystością. W literaturze podkreśla się, że biznesplan powinien być realistyczny, oparty na wiarygodnych danych oraz uwzględniający zmienność otoczenia gospodarczego. Tylko wówczas może stanowić skuteczne narzędzie wspierające proces zarządzania.

Istotnym elementem pojęcia biznesplanu jest jego funkcja prognostyczna. Dokument ten zawiera przewidywania dotyczące przyszłych wyników działalności przedsiębiorstwa, w tym przychodów, kosztów oraz zysków. Prognozy te opierają się na analizie danych historycznych oraz założeń dotyczących przyszłego rozwoju rynku. Dzięki temu biznesplan umożliwia ocenę opłacalności przedsięwzięcia oraz określenie jego potencjalnego ryzyka. W praktyce stanowi on podstawę do podejmowania decyzji inwestycyjnych oraz finansowych.

Biznesplan pełni również istotną rolę jako narzędzie komunikacji. Umożliwia przekazanie informacji o planowanym przedsięwzięciu różnym interesariuszom, takim jak inwestorzy, banki, partnerzy biznesowi czy instytucje publiczne. W tym kontekście ważne jest, aby dokument był nie tylko merytorycznie poprawny, ale także czytelny i przekonujący. Odpowiednia prezentacja danych oraz logiczna argumentacja mogą znacząco zwiększyć szanse na uzyskanie wsparcia finansowego lub nawiązanie współpracy.

W praktyce gospodarczej biznesplan jest często postrzegany jako narzędzie minimalizacji ryzyka. Poprzez szczegółową analizę różnych aspektów działalności przedsiębiorstwa pozwala on na wcześniejsze zidentyfikowanie potencjalnych zagrożeń oraz opracowanie strategii ich ograniczenia. Może to dotyczyć zarówno ryzyka rynkowego, finansowego, jak i organizacyjnego. Dzięki temu przedsiębiorca jest lepiej przygotowany do funkcjonowania w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu.

Warto podkreślić, że biznesplan nie jest dokumentem jednorazowym. Jego znaczenie nie kończy się na etapie planowania działalności, lecz obejmuje również fazę realizacji oraz kontroli. W miarę rozwoju przedsiębiorstwa oraz zmian w jego otoczeniu biznesplan powinien być aktualizowany i dostosowywany do nowych warunków. Pozwala to na zachowanie jego użyteczności oraz skuteczności jako narzędzia zarządzania.

Pojęcie biznesplanu wiąże się również z jego uniwersalnością. Może być on stosowany w różnych sektorach gospodarki oraz w przedsiębiorstwach o różnej wielkości i strukturze organizacyjnej. Niezależnie od specyfiki działalności, podstawowe zasady jego opracowywania pozostają podobne. Kluczowe znaczenie ma tutaj umiejętność analizy otoczenia, określenia celów oraz zaplanowania działań prowadzących do ich realizacji.

W kontekście współczesnej gospodarki, charakteryzującej się dużą dynamiką zmian oraz rosnącą konkurencją, znaczenie biznesplanu stale rośnie. Przedsiębiorstwa muszą podejmować decyzje w warunkach niepewności, co wymaga posiadania rzetelnych narzędzi analitycznych i planistycznych. Biznesplan odpowiada na te potrzeby, umożliwiając systematyczne podejście do zarządzania oraz zwiększając szanse na osiągnięcie sukcesu rynkowego.

Reasumując, pojęcie biznesplanu obejmuje szeroki zakres zagadnień związanych z planowaniem, analizą oraz zarządzaniem działalnością gospodarczą. Jest to narzędzie o charakterze kompleksowym, które łączy elementy strategii, finansów oraz organizacji. Jego właściwe opracowanie i wykorzystanie stanowi istotny czynnik determinujący efektywność funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz jego zdolność do rozwoju w długim okresie.

[1] P. Tiffany, S. D. Peterson,op. cit.

[2] D. Dayies, Sztuka zarządzania finansami, Wyd. Nauk. PWN-McGraw-Hill, Warszawa-Londyn 1993

[3] Tamże.

[4] Tamże.

Pojęcie biznes planu

Oceń tę pracę

W gospodarce rynkowej często zachodzące zmiany zmuszają do nowego spojrzenia na funkcje realizowane przez firmę. Jedną z nich jest planowanie, czyli określenie celów jakie przedsiębiorstwo pragnie osiągnąć w swojej strategii[1].

Planowanie jest przewidywaniem warunków działania w określonych granicach czasowych, jest wyznaczaniem celów i zadań oraz środków i sposobów ich najkorzystniejszej realizacji. Jest to proces ciągły związany z przygotowaniem szczegółowego „rozpracowania” przedsięwzięcia.

Od niego zaczyna się działalność zarządu nowo powstałej spółki bądź firmy, która zamierza się modernizować. Biznes plan opracowuje się celem przedstawienia radzie nadzorczej, inwestorom, kierownictwu banków finansujących przedsięwzięcia lub przedsiębiorstwo, przedstawicielom biznesu, którzy dysponuj ą wolnym kapitałem i chcą, nawet podejmując duże ryzyko, organizować wspólne przedsięwzięcia.

Biznes plan zmusza nas do zatrzymania i zastanowienia się nad tym, co robić, czego oczekiwać od swojej firmy w przyszłości i jak chcemy pokierować tą przyszłością. Niezależnie od tego, czy firma już istnieje, czy dopiero zaczyna działalność to proces planowania będzie niezbędny do wyznaczenia odpowiednich kierunków i metod działania. Nowo powstająca firma przygotowuje plan przedsięwzięcia w celu określenia podstaw działania, ale najczęściej aby uzyskać kredyt. W istniejącej już firmie planowanie pozwala lepiej przygotować dalszą działalność.

Plan przedsięwzięcia jest systemem „wczesnego ostrzegania” w przypadku pojawienia się groźby porażki[2].

Wiele planów zakończyło się niepowodzeniem z powodu nadmiernego optymizmu. Należy być realistą szacując koszty i przychody firmy. Prognozując przyszłe rezultaty i wyniki finansowe powinniśmy się opierać na informacjach z przeszłości (sprawozdania finansowe, raporty i inne dokumenty księgowe). Upewnijmy się, że dane są dokładne. Nie należy spieszyć się.

Planowanie na szczeblu przedsiębiorstwa (tzw. planowanie mikroekonomiczne) stwarza mechanizmy regulujące zachowanie na rynku. Dla przedsiębiorstwa jest ono jednym z czynników warunkujących rozwój czy przynajmniej utrzymanie się na rynku zbytu. Wymusza bowiem m.in.[3]:

konieczność dostosowania podaży do wymagań rynku,
szybkie reagowanie na potrzeby klienta,
działania zmierzające do kreowania tych potrzeb,
szacowanie skali zapotrzebowania rynkowego na produkty firmy.

W rezultacie stosowania nowoczesnych procedur planistycznych można określić pozycję firmy na rynku, czyli w całym systemie skomplikowanych sprzężeń i interakcji, jakie występują między wszystkimi podmiotami działającymi na rynku. Potwierdzeniem konieczności planowania na szczeblu firmy są badania wskazujące, że tylko te przedsiębiorstwa odnoszą sukcesy rynkowe, które planują swoją działalność.

Nowoczesne procedury planowania, wymuszają skonkretyzowanie koncepcji działania w zmieniających się warunkach oraz określenie sposobów osiągania celów, zmniejszają niepewność i ryzyko wynikające z przyszłych warunków działania. Nowoczesne planowanie stosowane w praktyce zarządzania przedsiębiorstwem staje się czynnikiem kreującym jego rozwój. Szczególnie ważne jest to w gospodarce rynkowej, w kontaktach z przedsiębiorstwami wrażliwymi na determinujące ich działalność sygnały z otoczenia gospodarczego, rynkowego, finansowego, prawnego, społecznego[4].

[1] R. Pazio, Jak gospodarować finansami. Ekonomiczne podstawy biznesu, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 1994.

[2] Tamże.

[3] Tamże.

[4] A. Pabian, Biznes plan: poradnik przedsiębiorcy budowlanego, Centralny Ośrodek Informacji Budownictwa , Warszawa 2000

Pojęcie, definicje i funkcje biznes planu

5/5 - (1 głosów)

Od ponad dziesięciu lat jesteśmy świadkami i uczestnikami ogromnych przeobrażeń naszej gospodarki. W tym czasie sprywatyzowano większość przedsiębiorstw państwowych, przeprowadzono restrukturyzację wielu firm, a także wielu branż i sektorów gospodarczych, utworzono tysiące nowych przedsiębiorstw, w tym z udziałem kapitału zagranicznego. Te zmiany pozwoliły na podniesienie efektywności gospodarowania w naszym kraju i znacznie przybliżyły go do modelu gospodarki rynkowej[1].

Sukcesy odniesione na drodze transformacji gospodarki polskiej nie byłyby możliwe bez dobrego przygotowania koncepcyjnego, na które składał się w każdym przypadku dobry biznesplan. Od jego przygotowania rozpoczynały się wszystkie posunięcia. Na biznesplanie opierały się konkretne decyzje indywidualnych i grupowych przedsiębiorców, zarządów przedsiębiorstw i banków, a także urzędów i instytucji państwowych.

W procesie przemian naszej gospodarki uczestniczyły liczne rzesze menedżerów, specjalistów, urzędników i konsultantów. Jedni określali założenia i dostarczali informacji do biznesplanów, inni opracowywali biznesplany, jeszcze inni weryfikowali je, oceniali i akceptowali do realizacji. Wielu z nich dopiero w praktyce zdobywało wiedzę o budowie biznesplanu i pierwsze doświadczenia w jego przygotowaniu i wykorzystaniu.

Zastosowanie biznesplanu nie ogranicza się oczywiście do fazy transformacji gospodarczej. Jak pokazuje praktyka, biznesplan jest stałym elementem i podstawowym instrumentem zarządzania gospodarczego. Wiedzę i umiejętności praktyczne z tego zakresu powinien posiąść każdy uczestnik zarządzania gospodarczego, bez względu na szczebel i zajmowane stanowisko.

Biznesplan jest szczególnym rodzajem planu gospodarczego. Charakteryzuje się długim horyzontem czasu (minimum kilka lat) oraz kompleksowością (przedstawia całościową wizję rozwoju przedsiębiorstwa lub inwestycji). Biorąc pod uwagę te cechy, można przyjąć, że jest długofalowym oraz kompleksowym planem jednostki gospodarczej (w tym również grupy kapitałowej) lub przedsięwzięcia gospodarczego[2]. Powyższa definicja uwzględnia dokonywany tradycyjnie podział na biznesplany przedsiębiorstw i biznesplany przedsięwzięć inwestycyjnych.

Pojęcie biznesplanu jest ściśle związane z procesem planowania działalności gospodarczej oraz zarządzania przedsiębiorstwem. Biznesplan stanowi uporządkowany dokument, w którym przedstawia się cele organizacji, sposoby ich realizacji oraz zasoby niezbędne do osiągnięcia zamierzonych rezultatów. Jest on narzędziem zarówno planistycznym, jak i analitycznym, umożliwiającym ocenę opłacalności przedsięwzięcia jeszcze przed jego wdrożeniem. W praktyce gospodarczej biznesplan pełni rolę mapy drogowej, która wyznacza kierunki rozwoju przedsiębiorstwa oraz pomaga w podejmowaniu racjonalnych decyzji.

W literaturze przedmiotu można znaleźć wiele definicji biznesplanu, które różnią się zakresem oraz akcentowanymi elementami. Najczęściej biznesplan definiuje się jako szczegółowy plan działania przedsiębiorstwa, obejmujący analizę rynku, strategię marketingową, plan operacyjny oraz prognozy finansowe. Inne podejście wskazuje, że biznesplan to narzędzie komunikacji pomiędzy przedsiębiorcą a potencjalnymi inwestorami, instytucjami finansowymi lub partnerami biznesowymi. W tym ujęciu jego głównym zadaniem jest przekonanie odbiorcy o zasadności realizacji danego przedsięwzięcia oraz o jego potencjale dochodowym.

Istotnym elementem definicyjnym biznesplanu jest jego kompleksowość. Obejmuje on zarówno aspekty wewnętrzne funkcjonowania przedsiębiorstwa, jak i czynniki zewnętrzne, takie jak otoczenie rynkowe, konkurencja czy uwarunkowania prawne. Dzięki temu możliwe jest uzyskanie pełnego obrazu planowanej działalności oraz identyfikacja potencjalnych szans i zagrożeń. Biznesplan nie jest dokumentem statycznym – powinien być regularnie aktualizowany w zależności od zmieniających się warunków rynkowych oraz sytuacji przedsiębiorstwa.

Funkcje biznesplanu można rozpatrywać w kilku kluczowych obszarach. Pierwszą z nich jest funkcja planistyczna, polegająca na określeniu celów przedsiębiorstwa oraz sposobów ich realizacji. Dzięki temu przedsiębiorca może uporządkować swoje działania oraz skoncentrować się na najważniejszych zadaniach. Funkcja ta ma szczególne znaczenie na etapie rozpoczynania działalności gospodarczej, kiedy konieczne jest precyzyjne zaplanowanie wszystkich aspektów funkcjonowania firmy.

Kolejną istotną funkcją biznesplanu jest funkcja informacyjna. Dokument ten dostarcza szczegółowych informacji na temat planowanego przedsięwzięcia, co jest niezbędne dla osób podejmujących decyzje o jego finansowaniu lub współpracy. Banki, inwestorzy czy instytucje publiczne wymagają rzetelnych danych, które pozwolą im ocenić ryzyko oraz potencjalną rentowność projektu. W tym kontekście biznesplan pełni rolę narzędzia prezentacyjnego, które umożliwia przedstawienie koncepcji biznesowej w sposób uporządkowany i przekonujący.

Nie mniej ważna jest funkcja kontrolna biznesplanu. Polega ona na możliwości porównywania założeń planistycznych z rzeczywistymi wynikami działalności przedsiębiorstwa. Dzięki temu możliwe jest monitorowanie postępów oraz identyfikacja ewentualnych odchyleń od planu. Funkcja kontrolna umożliwia również wprowadzanie korekt w strategii działania, co zwiększa elastyczność przedsiębiorstwa i jego zdolność do reagowania na zmiany w otoczeniu.

Biznesplan pełni także funkcję motywacyjną. Jasno określone cele oraz strategie ich realizacji mogą stanowić istotny czynnik mobilizujący zarówno właściciela przedsiębiorstwa, jak i jego pracowników. Przejrzysta wizja rozwoju firmy sprzyja budowaniu zaangażowania oraz identyfikacji zespołu z realizowanym przedsięwzięciem. W przypadku większych organizacji biznesplan może być również narzędziem koordynacji działań pomiędzy różnymi działami.

W kontekście zarządzania strategicznego biznesplan odgrywa rolę narzędzia wspierającego proces podejmowania decyzji. Umożliwia analizę różnych wariantów działania oraz ocenę ich konsekwencji finansowych i organizacyjnych. Dzięki temu przedsiębiorca może wybrać rozwiązania najbardziej efektywne oraz dostosowane do posiadanych zasobów. Biznesplan sprzyja również identyfikacji ryzyka oraz opracowywaniu strategii jego minimalizacji.

Warto również zwrócić uwagę na znaczenie biznesplanu w procesie pozyskiwania finansowania. Dobrze przygotowany dokument zwiększa wiarygodność przedsiębiorstwa oraz jego szanse na uzyskanie kredytu lub inwestycji. Instytucje finansowe zwracają szczególną uwagę na realistyczność założeń, spójność analiz oraz przejrzystość prezentowanych danych. W tym kontekście biznesplan staje się kluczowym elementem procesu inwestycyjnego.

Podsumowując, biznesplan jest nie tylko dokumentem formalnym, ale przede wszystkim narzędziem wspierającym zarządzanie przedsiębiorstwem na różnych etapach jego rozwoju. Jego znaczenie wynika z możliwości kompleksowego ujęcia działalności gospodarczej oraz wsparcia w podejmowaniu decyzji strategicznych i operacyjnych. W warunkach dynamicznie zmieniającego się otoczenia rynkowego umiejętność opracowania i wykorzystania biznesplanu stanowi istotny element kompetencji każdego przedsiębiorcy.

[1] P. Tiffany, S.D. Peterson, Biznes plan, „RM”, Warszawa, 1999

[2] R. Gasza, Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, Fundacja „Kadry dla Wielkopolski”, Poznań 2000