Koncentracja kierownika – priorytety, czas i rezygnacja z zadań

Oceń tę pracę

2.4. Koncentracja

Skuteczni kierownicy najpierw zajmują się tym, co pierwsze w hierarchii ważności i nie zajmują się więcej niż jedną rzeczą na raz. Potrzeba koncentracji wynika tak z natury pracy kierownika, jak z natury gatunku ludzkiego. Przemawia za taką opinią kilka rzeczywistych argumentów: zawsze jest więcej ważnych rzeczy do zrobienia niż czasu na nie.

Skuteczni kierownicy wiedzą, że muszą zrobić wiele rzeczy i to zrobić skutecznie. Dlatego koncentrują – tak własny czas i energię, jak czas i energię organizacji – na jednej tylko rzeczy w danej chwili. I na tym ,by najpierw robić rzeczy pierwszorzędnego znaczenia.

Kierownik, który dąży do skuteczności i własnej i swojej organizacji, czuwa nad wszystkimi polami działalności, programami i zadaniami. Wciąż ponawia pytanie: czy to jeszcze warto robić? A jeśli nie warto, uwalnia się od rzeczy zbędnych, by móc skoncentrować się na tych paru zadaniach, które -jeśli wykona doskonale – przyniosą zasadniczy postęp w jego własnej pracy i w osiągnięciach organizacji. Zawsze jest więcej produktywnych zadań na jutro, niż czasu na nie i więcej szans, niż ludzi zdolnych je podjąć, że nie wspomnę o wiecznej obfitości problemów i kryzysów. Dlatego trzeba zdecydować, które zadania zasługują na priorytet, a które są mniejszej wagi.

Większość kierowników doświadczyła, że to, co raz się odłoży, w rzeczywistości się porzuca. Wielu im wydaje się, że nie ma nic lepszego, niż podjąć później projekt odłożony wtedy, gdy rozważano go po raz pierwszy. Prawie z pewnością moment okaże się fałszywy, a właściwy moment jest najwyższym elementem sukcesu każdego przedsięwzięcia. Zrobić pięć lat później coś bardzo pomysłowego przed pięciu laty jest prawie pewną receptą na frustrację i porażkę.

Występują cztery ważne zasady rozpoznawania priorytetów20:

  • stawiaj na przyszłość przeciwko przeszłości,

  • koncentruj się na szansach, a nie na problemach,

  • raczej wybieraj własną linię, a nie pokuj się do zapchanego pociągu,

  • mierz wysoko, celuj na to, co da zasadniczy postęp, nie orientuj się na

  • to, co bezpieczne i łatwe do zrobienia.

Skuteczny kierownik nie angażuje się w nic poza tym jednym zadaniem, na którym właśnie w danej chwili skupia swe siły. Później dokona przeglądu tematów i obierze kolejne jedno zadanie, które od tej chwili będzie znajdowało się na czele jego listy.

Koncentracja to odwaga, aby czas i wydarzenia podporządkować własnym decyzjom wedle tego, co naprawdę istotne i co trzeba zrobić najpierw -daje kierownikowi tę jedyną nadzieję, że zostanie panem swego czasu i wydarzeń, zamiast ich chłopcem do bicia.

Koncentracja oznacza także świadomą rezygnację

Priorytet ma znaczenie dopiero wtedy, gdy wpływa na podział czasu, uwagi i zasobów. Jeżeli wszystkie zadania otrzymują najwyższą rangę, żadne nie jest rzeczywiście pierwsze. Kierownik może wtedy przenosić energię między tematami, reagować na najgłośniejszy sygnał i kończyć dzień z poczuciem wielkiej aktywności, mimo że sprawy o największym znaczeniu prawie się nie posunęły. Koncentracja wymaga wyboru, ale jej trudniejszą stroną jest decyzja, czego obecnie nie rozpoczynać, co ograniczyć i z czego całkowicie zrezygnować.

Tydzień zbyt wielu ważnych spraw

Wyobraźmy sobie kierownika, który jednocześnie nadzoruje poprawę jakości obsługi, przygotowuje zmianę procedury, odpowiada na zaległe reklamacje, planuje szkolenie, uczestniczy w kilku spotkaniach i tworzy raport dla przełożonego. Każde zadanie ma uzasadnienie. Problem nie polega na tym, że któreś jest pozbawione wartości, lecz na tym, że ich łączny koszt przekracza dostępną zdolność zespołu. Rozpoczęcie wszystkiego prowadzi do wielu częściowych rezultatów, częstych przerwań oraz opóźnień w sprawie, która mogła przynieść największą zmianę.

Kierownik powinien najpierw ustalić, które zadanie oddziałuje na pozostałe. Jeżeli usunięcie błędu w procedurze ograniczy liczbę reklamacji i zwolni czas pracowników, może stać się pierwszym wyborem. Raport da się przygotować w niezbędnym zakresie, część spotkań zastąpić krótką informacją, a szkolenie przesunąć do chwili, gdy nowa procedura będzie gotowa. Rezygnacja nie oznacza lekceważenia. Jest sposobem ochrony najważniejszego rezultatu przed rozproszeniem.

Cztery pytania przed przyznaniem pierwszeństwa

Pytanie Znaczenie dla wyboru
Jaki będzie skutek wykonania? Pierwszeństwo zyskuje zadanie, które poprawia istotny wynik albo usuwa przyczynę wielu trudności.
Czy istnieje rzeczywiste okno czasowe? Termin jest ważny, gdy po jego przekroczeniu znika możliwość działania lub wyraźnie rośnie koszt.
Kto musi wykonać tę pracę? Osobisty udział kierownika warto zachować tam, gdzie potrzebna jest jego decyzja, odpowiedzialność lub wpływ.
Z jakiego celu wynika zadanie? Sprawa powinna wspierać uzgodniony kierunek, a nie jedynie przedłużać dawny zwyczaj.

Takie pytania chronią przed utożsamieniem pilności z ważnością. Nagła wiadomość może wymagać szybkiej odpowiedzi, ale nie zawsze zasługuje na porzucenie pracy strategicznej. Z kolei przedsięwzięcie bez bliskiego terminu może mieć duży wpływ na przyszłe wyniki. Rozsądny plan pozostawia miejsce na konieczne interwencje, lecz nie pozwala im przejąć całego dnia. Ochrona wybranego zadania jest decyzją organizacyjną: trzeba ustalić, kto przejmuje sprawy bieżące, jakie zdarzenie uzasadnia przerwanie i kiedy zespół otrzyma odpowiedź.

Koszt dalszego prowadzenia projektu

Kierownicy często podtrzymują zadanie dlatego, że poświęcono mu już czas. Wcześniejszy nakład nie dowodzi jednak, że dalsza praca ma sens. Decyzja powinna zależeć od przyszłych korzyści, kosztów i możliwości, a nie od chęci obrony dawnego wyboru. Projekt może utracić uzasadnienie, jeśli zmieniły się potrzeby klienta, dostępne zasoby albo cel organizacji. Jego zamknięcie uwalnia ludzi do spraw o większej wartości i zapobiega dokładaniu kolejnych nakładów tylko po to, by uniknąć przyznania, że pierwotne założenie się nie sprawdziło.

Pomaga ustalenie warunków zatrzymania jeszcze przed rozpoczęciem. Zespół może określić oczekiwany rezultat pierwszego etapu, maksymalny koszt, termin przeglądu i sygnały wskazujące, że potrzebna jest zmiana. Dzięki temu ocena nie zależy wyłącznie od emocjonalnego przywiązania autora. Przerwanie działania staje się przewidzianym elementem zarządzania, podobnie jak jego kontynuacja. Kierownik zachowuje możliwość uczenia się, bo dokumentuje nie tylko wynik, lecz także przesłanki decyzji.

Priorytet musi być zrozumiały dla zespołu

Sam wybór dokonany przez kierownika nie wystarczy, jeśli pracownicy nadal otrzymują sprzeczne sygnały. Trzeba wyjaśnić, jaki rezultat ma obecnie pierwszeństwo, co zostaje przesunięte i według jakiej zasady będą rozpatrywane nowe prośby. Pracownik łatwiej chroni czas na ważne zadanie, gdy wie, że przełożony zaakceptował rezygnację z części działań. Bez takiej zgody każda osoba może próbować zachować wszystkie dawne obowiązki, a nowy priorytet staje się jedynie kolejną pozycją na liście.

Komunikat powinien docierać również do jednostek korzystających z pracy zespołu. Jeżeli jedna sprawa otrzymuje dodatkowe zasoby, inne rezultaty mogą pojawić się później. Wczesne uzgodnienie konsekwencji pozwala zmienić kolejność, ograniczyć zakres albo znaleźć inne rozwiązanie. Ukrywanie kosztu wyboru prowadzi do konfliktu dopiero w chwili opóźnienia. Przejrzystość nie usuwa wszystkich napięć, ale umożliwia ich rozstrzygnięcie na podstawie celów, a nie siły nacisku.

Przegląd bez ciągłego zmieniania kierunku

Priorytet powinien mieć termin ponownej oceny. Zbyt częste zmiany niszczą skupienie, natomiast brak przeglądu może utrwalać zadanie, które straciło wartość. Dobrym rozwiązaniem jest rozdzielenie dwóch trybów. W czasie wykonania zespół chroni ustalony kierunek i reaguje tylko na wcześniej określone zdarzenia. W terminie przeglądu porównuje postęp, nowe informacje i stan pozostałych zobowiązań. Dopiero wtedy kierownik potwierdza wybór, zmienia kolejność albo kończy działanie. Rytm ten łączy konsekwencję z gotowością do korekty.

Lista rezygnacji jest częścią planu

  • Nie rozpoczynać nowego projektu bez wskazania zasobu, który zostanie dla niego uwolniony.
  • Kończyć cykliczną czynność, gdy nikt nie wykorzystuje jej rezultatu.
  • Przekazywać zadanie, jeśli inna osoba może wykonać je odpowiedzialnie i rozwinąć dzięki temu kompetencję.
  • Wracać do odłożonej sprawy tylko po ponownej ocenie jej sensu, a nie z powodu dawnej obietnicy.

Koncentracja nie zwalnia kierownika z utrzymania podstawowego działania jednostki. Pozwala natomiast odróżnić obowiązki konieczne od inicjatyw wymagających szczególnej energii. Dobrze wybrany priorytet otrzymuje odpowiednio duży, nieprzerwany czas, jasno wskazaną odpowiedzialność oraz ochronę przed przypadkowymi dodatkami. Po jego zakończeniu następuje nowy przegląd sytuacji, ponieważ hierarchia zadań nie jest ustalana raz na zawsze. W ten sposób kolejność pracy pozostaje świadomą decyzją, a nie skutkiem nacisku ostatniego zdarzenia.

Widocznym sprawdzianem koncentracji jest ukończony rezultat, nie liczba inicjatyw pozostających w toku. Im mniej rozpoczętych spraw konkuruje o uwagę, tym łatwiej dostrzec przeszkodę i doprowadzić ważną pracę do końca.

Przypisy

  1. P.F. DRUCKER, Menedżer skuteczny. Warszawa 1994 ↩

Podejmowanie decyzji i funkcje zarządzania

Oceń tę pracę

Podejmowanie decyzji i narzędzia zarządzania

Funkcje zarządzania znajdują się w komplementarnym stosunku do pierwotnych funkcji w przedsiębiorstwie, jak zakup, produkcja, sprzedaż (funkcje rzeczowe)[1]. Zarządzanie można sobie wyobrazić jako kompleksową działalność zespalającą, która ujmuje w sieć zależności procesy pracy i sprawcze wnika w całość funkcji rzeczowych. Dobry wynik przedsiębiorstwo może osiągnąć tylko wtedy, gdy funkcje rzeczowe i funkcje zarządzania ściśle współdziałają i są wzajemnie dobrze zharmonizowane.

Funkcjonalna koncepcja zarządzania postrzega więc zarządzanie jako swego rodzaju funkcję sprawczą, która kieruje użyciem zasobów i koordynowaniem funkcji rzeczowych. Funkcje zarządzania spotyka się więc w każdej działalności przedsiębiorstwa, w sferze zakupu, finansowania, zbytu i in. Występują one również na każdym szczeblu hierarchii, jakkolwiek ich rodzaj i zakres są różne.

W ten sposób wyjaśnia się koncepcję funkcjonalnego pojmowania zarządzania. Zarządzanie to kompleks zadań kierowniczych, które muszą być wykonane podczas świadczeń w systemach opartych na podziale pracy. Zadania te z natury swej odzwierciedlają pewne powtarzalne problemy, które w zasadzie trzeba rozwiązywać na każdym stanowisku kierowniczym i to niezależnie od tego, w którym resorcie, na jakim szczeblu kierowania, bądź w którym przedsiębiorstwie. Chociaż sytuacje są odmienne, a problemy i prace do wykonania całkowicie innego rodzaju, to jednak istnieje ogólny katalog zadań kierowniczych. Spełniane są one
z reguły przez specjalnie do tego powołane osoby, kadrę kierowniczą,
a więc przez aparat, czyli zarządzanie w sensie instytucjonalnym.

Rozróżnienie między funkcjami zarządzania i funkcjami rzeczowymi pozwala lepiej wyjaśnić usytuowanie nauki o zarządzaniu w nauce ekonomiki przedsiębiorstwa. Nauka ekonomiki przedsiębiorstwa składa się z różnych dyscyplin dotyczących funkcji rzeczowych. Sprzedaży produkcji oraz badaniom przeciwstawia się funkcje zarządzania. Nauka o zarządzaniu jawi się przeto jako jedna z dyscyplin nauki ekonomiki przedsiębiorstwa[2].

Aby lepiej zrozumieć tak kompleksową działalność jak zarządzanie, wskazane jest rozłożenie jej na pewną ograniczoną liczbę funkcji cząstkowych. Z możliwości tej nauka o zarządzaniu czyniła duży użytek,
a liczbę prezentowanych dotychczas katalogów funkcji zarządzania trudno jest ogarnąć. Mimo to, z biegiem czasu wykształcił się akceptowany na ogół zbiór funkcji stanowiących podstawę.

Koncepcja POSDCORB rozróżnia następujące funkcje[3]:

  1. Planning, tzn. ogólne wyznaczenie tego, co jest do zrobienia i jak to zrobić, aby osiągnąć cele przedsiębiorstwa.
  2. Organizing, tzn. zbudowanie formalnej struktury autorytetów, która tworzy, definiuje i koordynuje jednostki pracy z punktu widzenia celu ogólnego.
  3. Staffing, tzn. zdobywanie i szkolenie kadr oraz zagwarantowanie odpowiednich warunków pracy.
  4. Directing, tzn. bieżące podejmowanie poszczególnych decyzji i ich przekształcanie w instrukcje szczegółowe lub ogólne.
  5. Coordinating, tzn. wszędzie i zawsze aktualne zadania łączenia różnych elementów procesu pracy.
  6. Reporting, tzn. bieżące informowanie szczebla nadrzędnego o przebiegu realizacji zadań. Obejmuje to zarówno informacje własne, jak i podległych pracowników.
  7. Budgeting, tzn. zapewnienie realizacji wszystkich zadań należących zwłaszcza do opracowania i kontroli budżetu.

Z tej i z innych koncepcji wykształcił się w konsekwencji mniej lub bardziej klasyczny kanon funkcji zarządzania, obowiązujący w tradycyjnej nauce zarządzania aż do dziś:

  • planowanie (planning),
  • organizowanie (organizing),
  • zapewnienie obsady kadrowej (staffing),
  • kierowanie w węższym znaczeniu (directing),
  • kontrola (controlling).

Koordynowanie w tej koncepcji nie jest (tak jak w POSDCORB i w wielu innych podejściach) traktowane jako samodzielna funkcja. Nie jest ono funkcją cząstkową, lecz jest sprawowane przez mnogość różnych działań kierowniczych. To samo dotyczy często wyodrębnianej funkcji podejmowania decyzji. Jest to również swego rodzaju metafunkcja, wspólna dla każdej funkcji zarządzania. Każde zadanie z zakresu planowania, organizowania czy zabezpieczania kadr zawiera w sobie wiele decyzji w tych ramach nie ma więc sensu wyodrębnianie decydowania jako funkcji samodzielnej.

Funkcje są uszeregowane w określonej kolejności, tak iż powstaje wrażenie procesu. Funkcje zarządzania są w procesie zarządzania traktowane dynamicznie, jako fazy następujących po sobie zadań. Klasyczny proces zarządzania porządkuje te funkcje następująco: planowanie – organizowanie – zabezpieczanie kadr – kierowanie w węższym znaczeniu – kontrola.

Decyzja wspólna dla kilku działów

Klasyczny wykaz funkcji pokazuje, że podejmowanie decyzji pojawia się na różnych etapach. Dobrze widać to przy zmianie terminu dostawy. Dział sprzedaży może widzieć możliwość przyjęcia zamówienia, magazyn wie, ile materiału jest dostępne, a produkcja potrafi ocenić obciążenie maszyn. Dział finansowy ma informację o warunkach płatności. Każdy z tych punktów widzenia jest potrzebny. Jeśli jeden dział sam potwierdzi termin, pozostałe dostają do wykonania obietnicę, której warunków nie mogły sprawdzić.

Można zacząć od określenia, jakiego rozstrzygnięcia wymaga sprawa. Czy chodzi o zgodę na zamówienie, wybór terminu, zmianę kolejności produkcji czy dodatkowy zakup? Sformułowanie pytania przed zbieraniem danych zmniejsza ryzyko przygotowania obszernego raportu, z którego nie wynika decyzja. Dla potwierdzenia terminu ważniejsza może być dostępność jednej części i okna transportowego niż łączna wartość sprzedaży w miesiącu. Przy wyborze między zleceniami potrzebne będą również dane o konsekwencjach przesunięcia tych, które już przyjęto.

Wyobraźmy sobie, że zamówienie składa się z dwóch partii. Klient chce dostać pierwszą wcześniej, żeby rozpocząć montaż, i może zaczekać na drugą. Gdy firma rozpatruje wyłącznie odpowiedź „tak” albo „nie” dla całego zamówienia, nie widzi takiego wariantu. Zadaniem osoby podejmującej decyzję jest doprecyzowanie warunków z odbiorcą i zestawienie ich z możliwościami wykonania. Wariant może uwolnić miejsce na linii lub zwiększyć liczbę wysyłek. Dopiero zapis obu skutków pozwala porównać, na co warto się zgodzić.

Raportowanie pomaga, gdy ma odbiorcę i cel

Raport ma wartość wtedy, gdy odbiorca może dzięki niemu coś zauważyć lub zrobić. W codziennej pracy przydatna jest krótka informacja o tym, które zamówienia są zagrożone i na co czeka się przed podjęciem decyzji. W podsumowaniu miesiąca bardziej użyteczne może być ustalenie, ile razy ten sam rodzaj zlecenia trzeba było planować od początku. Pierwsza informacja ma pomóc rozwiązać sprawę dzisiaj. Druga może uzasadniać zmianę sposobu organizacji. Wysyłanie obu w tym samym trybie nie musi odpowiadać potrzebom odbiorców.

Podobnie jest z budżetem. Zapis wysokości wydatku pozwala stwierdzić, czy mieści się w przyjętej kwocie. Osobne pytanie dotyczy tego, czy zakup przybliża do celu. Przedsiębiorstwo może wydać mniej, bo kupiło materiały korzystniej, albo dlatego, że przesunęło wykonanie części zamówień. Samo odchylenie nie wyjaśnia różnicy. Trzeba zestawić wydatek z zakresem pracy, terminem i wynikiem jakościowym. Dzięki temu porównanie budżetu nie staje się nagrodą za opóźnienie działań.

Co zapisać po podjęciu decyzji

Warto zachować krótki zapis: kto zdecydował, na jakich informacjach się oparł, co uzgodniono z odbiorcą i kiedy decyzja wymaga ponownego sprawdzenia. Jeśli zmienią się warunki, zespół będzie wiedział, co przestało obowiązywać. Jeżeli dostawa od dostawcy nie dotrze do środy, można wrócić do wcześniej rozpatrywanego wariantu. Bez takiej informacji każdy dział może dopisać własną interpretację albo ponownie rozpoczynać te same uzgodnienia.

Zestawienie kilku podobnych decyzji po czasie ujawnia, gdzie poprawić proces. Gdy sprzedaż wciąż czeka na dane o dostępności, można zmienić sposób ich udostępniania. Gdy informacje są dostępne, ale nikt nie ma uprawnienia do zmiany kolejności pracy, problem leży w organizacji odpowiedzialności. Gdy decyzje są prawidłowe, lecz potwierdzenia nie trafiają do klienta, potrzebna jest zmiana w przekazywaniu informacji. Tak widać, dlaczego decyzja należy do kilku funkcji zarządzania naraz.

Dobrym sprawdzianem jest pytanie, ile razy po uzgodnieniu trzeba wyjaśniać to samo. Jeżeli pracownicy regularnie proszą o potwierdzenie, czy wcześniejsza instrukcja nadal obowiązuje, warto uprościć obieg informacji. Jeżeli decyzje pozostają niewykonane, trzeba ustalić, czy ktoś ma zadanie i czas potrzebny do działania. Dzięki temu wykaz funkcji porządkuje pracę: wskazuje, którego kroku zabrakło i kto może go uzupełnić.

Na spotkaniu poświęconym decyzji przydaje się oddzielenie faktów, założeń i spraw do rozstrzygnięcia. Informacja o liczbie gotowych sztuk jest faktem z danego dnia. Obietnica dostawcy na następny tydzień jest założeniem, które trzeba jeszcze potwierdzić. Wybór terminu jest decyzją uwzględniającą oba rodzaje informacji. Jeśli zapisuje się je w jednym polu, trudno później zauważyć, co się zmieniło. Prosty podział ułatwia przygotowanie następnego przeglądu i pomaga uniknąć przypisywania całej zmiany wykonawcom. Pozwala również zdecydować, czy należy zmienić plan, czy jedynie ponownie sprawdzić wiadomość, na której go oparto.

Przypisy

  1. Ibidem, s. 19. Wróć do tekstu
  2. J. Stoner, Ch.Wankel, Kierowanie, PWE, Warszawa 1997, s. 206. Wróć do tekstu
  3. H. Steinmann, G. Schreyogg, Zarządzanie.., op. cit, s. 18. Wróć do tekstu

Budowanie na zaletach – mocne strony kierownika i zespołu

Oceń tę pracę

Budowanie na zaletach

Skuteczny kierownik dobywa produktywności z sił ludzkich. Wie, że nie można budować na słabościach. Żeby coś osiągnąć, trzeba spożytkować cały dostępny zasób sił – kolegów, przełożonych i swoich własnych. Te siły są prawdziwą szansą. Nadanie im produktywności jest jedynym w swoim rodzaju celem organizacji. Nie można tym sposobem przezwyciężyć słabości, którymi każdy z nas obdarzony został aż w nadmiarze. Ale można odebrać im znaczenie. Chodzi bowiem o wykorzystanie sił każdego człowieka jako budulca dla wspólnych osiągnięć.

Skuteczny kierownik obsadza stanowiska i awansuje ludzi, opierając się na tym, co ktoś może robić. Podejmuje decyzje personalne nie po to, by zminimalizować słabości, lecz po to, by maksymalizować tkwiące w ludziach siły.

Kierownik, który zajmuje się bardziej tym, czego ktoś nie może zrobić, niż tym, co kto potrafi, i który dlatego usiłuje zabezpieczyć się przed słabościami zamiast starać się nadać efektywność siłom ludzkim -ujawnia własną słabość. Widzi on prawdopodobnie w cudzych siłach zagrożenie dla siebie. Ale nigdy jeszcze żaden kierownik nie stracił na tym, że jego podwładni byli mocni i skuteczni.

Skuteczni kierownicy wiedzą, że ich podwładnym płaci się za osiągnięcia, a nie za to, by się podobali przełożonym.

Skupienie uwagi na siłach ludzkich tworzy popyt na wydajność. Prawdziwie wymagający szef- a tak czy inaczej wymagającymi szefami są wszyscy twórcy kadr – zawsze zaczynają od tego, co ktoś powinien móc robić dobrze. A potem żąda, by to rzeczywiście zrobił.

Kto próbuje budować na słabościach, wypacza cele stojące przed organizacją. Organizacja jest bowiem specyficznym instrumentem, który ma obrócić siły ludzkie w osiągnięcia, neutralizując ludzkie słabości. Skuteczni kierownicy, według P. Druckera, dobierając kadrę przestrzegają czterech reguł18:

  • stanowiska pracy stworzyli omylni ludzie, dlatego też zawsze zachowują czujność wobec „stanowisk niemożliwych”, czyli stanowisk, które po prostu nie są na miarę normalnej istoty ludzkiej. Kierownik skuteczny upewnia się najpierw, że określone stanowisko poprawnie zaprojektowano. A jeśli doświadczenie podpowiada mu, że jest inaczej, nie poluje na geniusza do zrobienia rzeczy. Po prosty przeprojektowuje stanowisko, bo wie, że organizację sprawdzają nie geniusze, lecz jej zdolność sprawienia, by na niezwykłe osiągnięcia zdobywali się zwykli ludzie;

  • druga zasada doboru kadr -wedle sił ludzkich żąda, by każde stanowisko uczynić wymagającym i wielkim. Powinno się w nim zawierać wyzwanie, które w człowieku uruchomi wszystkie jego siły. Powinno dawać taki zakres działania, żeby wszystkie siły ludzkie właściwe dla danego zadania mogły owocować znaczącymi rezultatami. Jeśli młodemu pracownikowi umysłowemu zbyt skromna praca nie stawia żadnego wyzwania, nie wypróbowując jego zdolności, ów „nowy” albo odchodzi, albo też zgorzkniały, cyniczny i bezproduktywny, przedwcześnie wchodzi w wiek średni. Ale winić za to kierownicy mogą jedynie samych siebie: sami zdusili ten ogień, powtarzając młodemu człowiekowi zajęcie zbyt małej skali;

  • skuteczni kierownicy rozumieją, że trzeba raczej wychodzić od tego, co dany człowiek potrafi, niż od wymagań danego stanowiska. To oznacza jednak, zaczynają myśleć o ludziach na długo wcześniej, zanim przyjdzie podejmować decyzje personalne i niezależnie od nich. Dlatego właśnie uprawia się dziś szeroko przeglądy kadr, polegające na regularnej ocenie ludzi, szczególnie tych w pracy umysłowej. Chodzi o to, by zdążyć z oceną pracownika, zanim trzeba będzie podjąć decyzję, czy jest on właściwym kandydatem dla objęcia wyższego stanowiska;

  • skuteczny kierownik wie, że dla wyzyskania ludzkich sil i zalet należy pogodzić się ze słabościami. Przełożony winien jest swojej organizacji możliwie najpełniejsze wydobycie produktywności z sił każdego z podwładnych. Ale jeszcze bardziej winien jest swoim podwładnym pomoc w ujawnieniu wszystkich zdolności, jakie w nich drzemią. Organizacja musi służyć jednostce, by ta sięgała po dokonania dzięki swym siłom i zaletom, a mimo swych ograniczeń i słabości.

Dobór kadr wedle sił ludzkich jest więc czymś zasadniczym dla własnej efektywności kierownika i dla efektywności jego organizacji, ale w równym stopniu dla efektywności jednostki i społeczeństwa w świecie pracy umysłowej. „W każdej dziedzinie efektywności w łonie organizacji maksymalizuje się szansę i minimalizuje problemy. W niczym to nie ma takiego znaczenia, jak w odniesieniu do ludzi. Skuteczny kierownik patrzy na ludzi, w tym także na siebie, jako na szansę. Wie bowiem, że jedynie siły ludzkie owocują rezultatami, słabości produkują tylko ból głowy – a z braku słabości nie wynika nic”19.

Mocne strony bez ignorowania ograniczeń

Budowanie na zaletach nie oznacza przekonania, że każda słabość jest nieistotna. Sens tej zasady polega na takim organizowaniu pracy, aby człowiek mógł najczęściej wykorzystywać to, co wykonuje dobrze, a jego ograniczenia nie zagrażały celowi zespołu. Kierownik potrzebuje więc dwóch odmiennych ocen. Pierwsza dotyczy potencjału pracownika i możliwości uzyskania ponadprzeciętnego rezultatu. Druga sprawdza, czy istnieje brak, którego nie wolno pominąć ze względu na bezpieczeństwo, jakość, uczciwość albo konieczność współpracy.

Ograniczenie nieistotne dla danej roli

Nie każda osoba musi osiągać równie wysoki poziom we wszystkich zadaniach. Analityk przygotowujący dokładne opracowania może nie czuć się swobodnie podczas dużych prezentacji, a pracownik doskonale prowadzący rozmowy z klientami może wolniej tworzyć obszerne zestawienia. Jeżeli słabszy obszar nie stanowi podstawowego warunku stanowiska, rozsądniejsze bywa właściwe rozdzielenie obowiązków niż próba ujednolicenia wszystkich członków zespołu. Warunkiem jest jednak wzajemność: specjalizacja nie może przerodzić się w trwałe przerzucanie mniej atrakcyjnych czynności na innych.

Luka możliwa do uzupełnienia

Inaczej należy potraktować umiejętność potrzebną w obecnej lub przyszłej roli, której pracownik jeszcze nie opanował. Taka luka wymaga konkretnego planu. Zamiast ogólnego polecenia poprawy kierownik może wskazać zachowanie do przećwiczenia, zapewnić przykład, przydzielić zadanie o kontrolowanym stopniu trudności i umówić rozmowę po jego wykonaniu. Postęp ocenia się na podstawie rezultatu, nie samego udziału w szkoleniu. Jeżeli człowiek otrzymuje kilka kolejnych prób oraz czytelną informację zwrotną, można rzetelnie stwierdzić, czy ograniczenie maleje.

Brak, którego nie można kompensować

Są także wymagania graniczne. Osoba odpowiedzialna za pracę innych musi szanować zasady, przekazywać istotne informacje i reagować na ryzyko. Wybitna wiedza techniczna nie równoważy zachowań naruszających zaufanie, podobnie jak łatwość nawiązywania relacji nie zastąpi kwalifikacji koniecznych do zatwierdzania odpowiedzialnych operacji. W takiej sytuacji kierownik powinien jasno określić standard, udzielić wsparcia i wyznaczyć termin sprawdzenia zmiany. Gdy brak pozostaje, potrzebna może być zmiana zakresu zadań, a nie dalsze opieranie decyzji na jednej mocnej stronie.

Ocena zalet powinna wynikać z obserwacji powtarzalnych działań. Jednorazowy sukces może być skutkiem sprzyjających warunków, a pojedynczy błąd nie przekreśla kompetencji. Warto szukać sytuacji, w których pracownik regularnie uzyskuje dobry wynik, szybko uczy się na informacji zwrotnej i pomaga innym osiągać rezultat. Dopiero taki wzorzec daje podstawę do poszerzenia odpowiedzialności. Jednocześnie pracownik powinien wiedzieć, dlaczego otrzymuje nowe zadanie oraz jakiego wkładu oczekuje zespół.

Rozmowa rozwojowa oparta na dowodach

Rozpoznanie mocnej strony warto oprzeć na konkretnych przykładach. Kierownik może wskazać zadanie, w którym pracownik uzyskał dobry wynik, nazwać zachowanie prowadzące do sukcesu i zapytać, w jakich innych sytuacjach da się je wykorzystać. Następnie obie strony wybierają odpowiedzialność wymagającą podobnej zdolności, ale stawiającą nieco większe wyzwanie. Przy omawianiu ograniczenia potrzebna jest równie duża precyzja: jaki skutek wywołuje dane zachowanie, jaki standard obowiązuje i jaka zmiana będzie widoczna. Taki język ogranicza etykietowanie ludzi jako mocnych albo słabych. Pozwala mówić o warunkach skutecznego działania, zakresie wymaganej poprawy i wsparciu, którego rzeczywiście potrzeba.

Mocne strony stają się produktywne dzięki odpowiedniemu projektowi pracy. Dobór osoby jest tylko początkiem. Potrzebne są cel, granice decyzji, niezbędne zasoby i sposób współdziałania z pozostałymi rolami. Kierownik, który świadomie komponuje zespół, nie szuka ludzi pozbawionych wad. Łączy uzupełniające się kompetencje, usuwa przeszkody i pilnuje wymagań, których nie można obniżyć. Dzięki temu różnice między pracownikami przestają być problemem do ukrycia, a stają się źródłem większych możliwości całej grupy.

Przydzielanie ról powinno przy tym pozostawać przejrzyste. Jeśli jedna osoba stale otrzymuje najbardziej rozwojowe zadania, inni mogą uznać specjalizację za zamknięcie drogi do nauki. Warto więc wyjaśniać kryteria doboru, tworzyć bezpieczne okazje do prób i okresowo sprawdzać, czy dawny podział nadal służy zespołowi. Mocna strona nie jest trwałą etykietą, lecz zdolnością, którą można rozwijać, łączyć z innymi i wykorzystywać w nowych warunkach.

Przypisy

  1. P.F. DRUCKER, Menedżer skuteczny. Warszawa 1994 ↩
  2. P.F. DRUCKER, Menedżer skuteczny. Warszawa 1994, s. 113. ↩

Czym jest zarządzanie: ludzie, uprawnienia i zadania

5/5 - (1 głosów)

Zarządzanie – istota i proces zarządzania

Zdefiniowanie kluczowych pojęć

Wśród teoretycznych rozważań na temat „nauki zarządzania” można ustalić co najmniej dwa podejścia do tego pojęcia. Zarządzanie jest rozumiane z jednej strony instytucjonalnie, z drugiej zaś – całkiem odmiennie – jako kompleks zadań, które muszą być zrealizowane w celu kierowania systemem. Odpowiednio do tego, w nauce o zarządzaniu rozróżnia się podejście „instytucjonalne” oraz „funkcjonalne”[1].

Pojmując zarządzanie instytucjonalnie, ma się na myśli grupę osób, której powierzono w organizacji uprawnienia do wydawania poleceń. Menedżerami są zatem wszyscy pracownicy firmy, którzy objęli funkcje przełożonych, począwszy od mistrza, a na prezesie zarządu kończąc.

Takie rozumienie pojęcia – używane w anglosaskim obszarze językowym – wychodzi więc daleko poza górne szczeble kierowania, dla których w obszarze niemieckojęzycznym zarezerwowane jest często pojęcie menedżera. W tym rozumieniu zarządzania obejmuje ono także przedsiębiorcę-właściciela i ignoruje tym samym używane w badaniach ekonomiki przemysłu rozróżnienie między menedżerami – tzn. pozbawionymi kapitału funkcjonariuszami powołanymi przez posiadaczy kapitału do kierowania przedsiębiorstwem – a właścicielami, jako kierownikami przedsiębiorstwa, legitymującymi się wniesionym kapitałem.

Podejście funkcjonalne natomiast nawiązuje – w zasadzie niezależnie od uprzedniego ustalenia określonych stanowisk i szczebli kierowania – do tych działań, które służą kierowaniu procesem pracy, tzn. do wszystkich czynności niezbędnych do realizacji zadań przedsiębiorstwa lub – bardziej ogólnie – organizacji. Mogą to być np. czynności o charakterze organizowania, planowania lub kontroli. W tym podejściu nie chodzi więc o szczególny krąg osób lub o określony szczebel organizacyjny w przedsiębiorstwie, ale przede wszystkim o zbiór zadań, które muszą być zrealizowane, jeśli system chce osiągnąć swoje cele. Stanowiskom kierowniczym (instancjom) powierzono częściowo – ale w żadnym wypadku całkowicie – spełnienie tych zadań.

Mają one ponadto, w mniejszym lub większym zakresie, także zadania rzeczowe do wykonania. Często udział zadań kierowniczych w całości zadań menedżera jest tym mniejszy, im niższą pozycję w hierarchii przedsiębiorstwa on zajmuje. Istnieje jednak wiele zakładów przemysłowych, w których aparatowi kierowniczemu niższych szczebli powierzono niemal wyłącznie funkcje kierownicze.

Kto zarządza, a gdzie odbywa się zarządzanie

Rozróżnienie dwóch podejść przydaje się, gdy firma próbuje zrozumieć, dlaczego zadanie nie zostało wykonane. Na schemacie organizacyjnym widać, komu powierzono nadzór. Żeby znaleźć przyczynę opóźnienia, trzeba jednak zobaczyć, gdzie rzeczywiście zapadały decyzje. Kierownik może odpowiadać za wydanie zlecenia, lecz informację o brakującym materiale ma pracownik magazynu. Jeśli zgłoszenie nie dociera do osoby, która może zmienić kolejność prac, trudno skorzystać z jej uprawnień. Stanowisko i czynność zarządzania opisują więc dwa różne fragmenty tego samego przebiegu.

Wyobraźmy sobie zakład, który przyjął kilka zamówień na podobne wyroby. Właściciel podpisuje umowy, mistrz ustala kolejność zleceń, a handlowiec uzgadnia terminy. Każdy podejmuje decyzje w innym miejscu. Kiedy zamówienie wymaga zmiany materiału, handlowiec może znać oczekiwania klienta, ale nie wiedzieć, czy zamiennik pasuje do urządzeń. Mistrz może ocenić wykonalność, ale nie mieć prawa obiecać klientowi innego wykończenia. Dopiero połączenie wiedzy, uprawnień i odpowiedzialności pozwala wyjaśnić, kto i kiedy powinien rozstrzygnąć sprawę.

Pomaga tu zapis przebiegu jednego zamówienia. Można przejść od złożenia oferty do wydania produktu i odnotować, gdzie ktoś zatwierdził termin, przydzielił zasoby albo zmienił plan. Przy każdej decyzji przydaje się informacja, na jakiej podstawie ją podjęto. Jeśli kolejność pracy zależała od informacji z tablicy, trzeba wiedzieć, kto ją aktualizował. Jeśli pracownicy opierali się na ustnej zmianie, warto ustalić, jak dowiedziała się o niej następna zmiana. Taka obserwacja pokazuje czynności, które nie są widoczne w wykazie stanowisk.

Od wiedzy fachowej do odpowiedzialności za całość

Funkcja kierownicza często pojawia się obok pracy specjalistycznej. Mistrz może sam wykonać trudną operację i jednocześnie odpowiadać za rozdzielenie zadań. Wtedy każda godzina poświęcona na własne zlecenie ogranicza czas na obserwację reszty pracy. Gdy zespół jest mały, takie połączenie ról może ułatwić szybkie rozwiązanie problemu. Gdy liczba zleceń rośnie, trzeba sprawdzić, czy najważniejsze decyzje nadal mają właściciela dostępnego w odpowiednim momencie. Nie wystarczy dopisać kolejnej odpowiedzialności do zakresu obowiązków, jeśli czas pracy pozostał bez zmian.

Nie wszystkie decyzje wymagają władzy przełożonego. Zespół może sam ustalić kolejność czynności mieszczących się w uzgodnionych ramach. Osoba prowadząca pomiary może przerwać przekazywanie wadliwych wyrobów, jeśli ma jasno opisane kryteria i dostęp do danych. Z kolei zmiana obietnicy złożonej odbiorcy może wymagać uzgodnienia z innym działem. W praktyce przydatne jest wskazanie granicy: w jakim zakresie można działać od razu, kiedy trzeba przekazać informację i kto może zmienić pierwotne uzgodnienie.

Rozróżnienie właściciela i menedżera staje się ważne także wtedy, gdy to ta sama osoba. Właściciel może zdecydować, jaką część środków przeznaczyć na rozbudowę. Jako menedżer odpowiada za uzgodnienie terminów, odpowiedzialności i dostępności ludzi. Jeśli łączy te role, warto oddzielić pytanie o akceptowany kierunek rozwoju od pytania o to, czy organizacja może wykonać konkretne zadanie. Decyzja o inwestycji nie zastępuje planu jej wdrożenia, a zdolność zorganizowania pracy nie jest tym samym co upoważnienie do wydania środków.

Jak wykorzystać oba podejścia przy zmianie organizacji

Kiedy firma tworzy nowe stanowisko, może zacząć od określenia pracy, która wcześniej nie miała wykonawcy. Załóżmy, że klienci regularnie proszą o zmianę zamówień po przekazaniu ich do produkcji. Przed stworzeniem stanowiska koordynatora trzeba ustalić, jakie czynności będzie wykonywać: przyjmowanie zgłoszenia, sprawdzanie stanu zlecenia, uzgadnianie decyzji i potwierdzanie klientowi wyniku. Dopiero potem można zdecydować, które decyzje podejmie samodzielnie, a które przekaże dalej. Nazwa stanowiska nie rozwiąże problemu, jeśli jego właściciel nie otrzyma informacji o postępie zlecenia.

Po zmianie warto przyjrzeć się sytuacji nietypowej. Co stanie się, jeśli osoba uprawniona do decyzji jest nieobecna? Czy zastępca widzi uzgodnienia z klientem? Czy pracownik na hali wie, do kogo zgłosić sprzeczne dyspozycje? Takie pytania pokazują, czy organizacja zapewniła zdolność do wykonania zadania, czy tylko opisała je na papierze. Czas odpowiedzi i liczba spraw ponownie przekazywanych między działami mogą pokazać, gdzie nowy podział działa, a gdzie trzeba doprecyzować sposób przekazywania decyzji.

Pomocny jest też przegląd decyzji, które kierownik podejmuje każdego dnia. Jeśli połowę czasu zajmują zgody na drobne odstępstwa, można sprawdzić, które z nich da się rozstrzygać według jednej jasnej reguły. Jeżeli największy kłopot sprawiają sprawy dotyczące kilku działów, potrzebne może być regularne uzgadnianie ich wspólnych zobowiązań. O wyborze rozwiązania decyduje to, co dzieje się w pracy, a nie samo przekonanie, że większa albo mniejsza hierarchia będzie z zasady skuteczniejsza.

Takie badanie przydaje się również pracownikom, którzy zastępują przełożonego. Zamiast otrzymywać ogólne polecenie „dopilnuj wszystkiego”, mogą dostać wykaz spraw, w których wolno im działać, oraz wskazówki, skąd wziąć potrzebne dane. Sposób wykonania zadania staje się wtedy częścią organizacji pracy, a nie jedynie umiejętnością jednej osoby. Na pytanie „kto zarządza?” można odpowiedzieć ze schematu. Na pytanie „czy firma potrafi zarządzić tą sprawą także jutro?” odpowiada obserwacja przepływu pracy i decyzji.

Uprawnienie do decyzji i dostęp do wiedzy

Warto przyjrzeć się przypadkom, w których uprawnienia i wiedza trafiają do innych osób. Na przykład inżynier może widzieć w dokumentacji, że zamiana części wymaga ponownego sprawdzenia wymiarów. Kierownik może dysponować budżetem potrzebnym do zlecenia tego sprawdzenia, ale dowie się o nim dopiero wtedy, gdy ktoś wskaże konsekwencje. Gdy procedura wymaga zatwierdzenia wydatku, warto zatem określić także, kto przedstawia przesłanki. Sama informacja o kwocie nie pozwala ocenić, co firma zyska lub czego uniknie.

Przy powtarzających się decyzjach pomaga rozmowa o tym, której wiedzy nie trzeba za każdym razem przekazywać od początku. Jeżeli za każdym zgłoszeniem odtwarza się te same dane, można udostępnić wspólne zestawienie. Jeśli każda sprawa różni się od poprzedniej, więcej da uzgodnienie, jak opisywać wyjątki. W obu przypadkach struktura zarządzania obejmuje pracę nad tym, by osoby odpowiedzialne mogły działać na podstawie informacji z miejsca, gdzie powstaje problem. Po zmianie można sprawdzić, czy mniej spraw zatrzymuje się w oczekiwaniu na decyzję i czy zespół nie musi w zamian wykonywać więcej poprawek.

Właśnie dlatego przy opisie stanowiska przydaje się przykład rzeczywistej decyzji. Pokazuje, w którym momencie osoba może działać, jaką wiedzę powinna wcześniej zebrać i kto otrzyma informację o skutkach jej decyzji.

Przypisy

  1. H. Steinmann, G. Schreyogg, Zarządzanie, Wrocław 1998, s. 18. Wróć do tekstu

Zaangażowanie kierownika – od aktywności do wkładu w wyniki

5/5 - (1 głosów)

2.2. Zaangażowanie osobiste kierownika

Skupienie kierownika na swoim wkładzie w organizację to klucz do efektywności we własnej pracy – co do jej treści, poziomu, norm i wpływu, do efektywności w swoich stosunkach z innymi – ze zwierzchnikami, kolegami, podwładnymi, do efektywności w korzystaniu z takich narzędzi kierowania, jak zebrania i sprawozdania.

Człowiek, który skupia się na swoim wkładzie i bierze odpowiedzialność za wyniki, należy, choćby nie wiem jak nisko stał w hierarchii, do kręgu najwyższego kierownictwa i to w najbardziej dosłownym znaczeniu tego pojęcia. Poczuwa się bowiem do odpowiedzialności za osiągnięcia całości. Skupiając się na swoim wkładzie, kierownik przenosi swą uwagę z własnej specjalności, ze swego działu, na osiągnięcia całości. Tym samym zwraca się ku światu zewnętrznemu, czyli tam, gdzie rodzą się wyniki. I dobrze byłoby, gdyby przemyślał, jak się mają jego umiejętności, jego specjalność, jego funkcja i jego dział, do całej organizacji i do jej celów. Bezpośrednie rezultaty organizacji z reguły dobrze widać. W biznesie są to rezultaty ekonomiczne takie, jak sprzedaż i zyski. Organizacja jest w dużej mierze środkiem przezwyciężenia ograniczeń, jakie wkładowi jednostki ludzkiej narzuca jej śmiertelność.

Organizacja musi dzisiaj myśleć o ludziach, którzy mogą jej poprawić jutro. Musi stale odnawiać i ulepszać swój kapitał ludzki.

Kiedy kierownik skupia się na wkładzie jako takim, tworzy potężną siłę w rozwoju swych ludzi. Przystosowują się oni do poziomu wymagań, jakie się im stawia.

Zaangażowanie we wkład jest zaangażowaniem na rzecz efektywności odpowiedzialnej. Bez niego człowiek nabiera sam siebie, zubożałą swoją organizację i oszukuje ludzi, z którymi pracuje. Dla pracownika umysłowego skupienie się na swoim wkładzie jest czymś szczególnie ważnym. Tylko dzięki temu może on w ogóle wnieść coś od siebie.

Pracownicy umysłowi produkują idee, informacje, pomysły. Co więcej, pracownik umysłowy to z reguły specjalista.

Umożliwienie specjaliście i jego specjalności efektywność oznacza, iż musi on zastanowić się, kto ma wykorzystać wyniki jego pracy, a także, co ten użytkownik powinien wiedzieć i rozumieć, by móc tę cząstkę otrzymaną od specjalisty uczynić produktywną. Wedle jedynej sensownej definicji człowiekiem myślącym kategoriami ogólnymi jest taki specjalista, który potrafi znaleźć związek między swą własną wąską dziedziną a całym wszechświatem wiedzy.

Kierownicy mają w organizacji dobre stosunki z ludźmi, ponieważ koncentrują się na wkładzie w swoją własną pracę w stosunki z innymi. Dzięki temu stosunki owe stają się w efekcie produktywne – a to jest jedyna poprawna definicja dobrych stosunków międzyludzkich.

Skupienie się na wkładzie samo przez się narzuca spełnienie czterech podstawowych warunków efektywności stosunków międzyludzkich:

  • komunikacji,

  • pracy zespołowej,

  • własnego rozwoju i rozwoju innych.

Koncentracja na wkładzie przeciwdziała jednemu z podstawowych kłopotów kierownika: pomieszaniu i chaosowi wydarzeń, które przecież same przez się nie wskazują, co w nich jest ważne, a co niesie tylko szum informacyjny. Skupienie na wkładzie narzuca pewną organizującą zasadę. Narzuca wydarzenia jako punkt odniesienia. Skupienie na wkładzie czyni źródłem siły to, co zwykle stanowi nieodłączną słabość pozycji kierowniczej – zależność od innych, związanie organizacją. A ta siła tworzy zespół.

Od wykonywania zadań do odpowiedzialności za wkład

Aktywność kierownika łatwo pomylić z użytecznym wkładem. Wypełniony kalendarz, wiele rozmów i szybko przygotowane zestawienia świadczą o wysiłku, lecz nie przesądzają, że organizacja otrzymała potrzebny rezultat. Wkład zaczyna się od pytania, co dzięki pracy danej osoby ma stać się możliwe dla innych. Może nim być trafniejsza decyzja przełożonego, sprawniejsze działanie zespołu, bezpieczniejszy proces albo lepsza obsługa odbiorcy. Takie spojrzenie przesuwa uwagę z samego wykonania czynności na zmianę, którą czynność ma wywołać.

Kierownik odpowiada zatem nie tylko za to, co robi osobiście. Powinien rozumieć, jak praca jego jednostki łączy się z zadaniami pozostałych części organizacji. Raport przekazany zbyt późno może być poprawny, ale przestaje pomagać osobie podejmującej decyzję. Polecenie może być precyzyjne, a mimo to nieskuteczne, jeśli pracownik nie otrzyma potrzebnych środków lub nie zna związku zadania z celem zespołu. O wartości wkładu decyduje więc zarówno jakość wyniku, jak i jego przydatność, termin oraz możliwość wykorzystania przez odbiorcę.

Najpierw trzeba rozpoznać odbiorcę

Każdy rezultat ma swojego użytkownika. Dla kierownika może nim być klient, podwładny, inna komórka albo przełożony. Każdy potrzebuje innej postaci informacji i innego poziomu szczegółowości. Pracownik wykonujący nowe zadanie oczekuje jasnego celu, granic samodzielności i kryterium zakończenia. Przełożony może potrzebować krótkiego obrazu ryzyka oraz propozycji rozstrzygnięcia. Inny dział oczekuje natomiast danych w uzgodnionym terminie i formie. Rozpoznanie odbiorcy zapobiega sytuacji, w której kierownik tworzy rezultat wygodny dla siebie, lecz mało użyteczny dla pozostałych.

Perspektywa wkładu pomaga także porządkować relacje z podwładnymi. Rozmowa nie powinna kończyć się na stwierdzeniu, że ktoś ma pracować dokładniej albo szybciej. Potrzebne jest wskazanie, komu służy rezultat, jaki błąd ma zostać ograniczony i po czym obie strony poznają poprawę. Dzięki temu ocena zachowania przestaje być osobistym osądem, a staje się rozmową o wspólnym zadaniu. Pracownik może też wskazać przeszkodę, której kierownik wcześniej nie widział, na przykład sprzeczne wymagania dwóch jednostek lub brak informacji na początku procesu.

Specjalista tworzy wartość przez innych

Praca specjalisty bywa zrozumiała tylko dla osób z podobnym przygotowaniem. Kierownik powinien pomóc przełożyć wiedzę fachową na język decyzji i działania. Nie chodzi o upraszczanie każdej sprawy, lecz o wyodrębnienie tego, co odbiorca musi wiedzieć, aby bezpiecznie skorzystać z wyniku. Dobre opracowanie nie pozostawia czytelnika z samymi danymi. Pokazuje znaczenie informacji, granice pewności oraz czynność, którą należy podjąć. W ten sposób wiedza jednej osoby zaczyna wzmacniać pracę całego zespołu.

Ten sam mechanizm działa w rozwoju pracowników. Kierownik skoncentrowany wyłącznie na własnym wyniku może samodzielnie poprawiać każde trudniejsze zadanie. Osiągnie chwilową jakość, ale utrwali zależność zespołu. Kierownik skupiony na wkładzie wyjaśnia sposób rozumowania, pozwala pracownikowi przeprowadzić poprawę i omawia rezultat. Początkowo zajmuje to więcej czasu, lecz buduje zdolność do samodzielnego działania. Wkładem przełożonego staje się wtedy nie tylko rozwiązany problem, ale również większa kompetencja osoby, która poradzi sobie z podobną sytuacją w przyszłości.

Wynik bieżący i zdolność do dalszego działania

Rezultat bezpośredni nie jest jedynym wymiarem wkładu. Kierownik może doprowadzić do wykonania planu, a jednocześnie pozostawić zespół przeciążony, zależny od jego każdej decyzji i nieprzygotowany do kolejnego wyzwania. Może też poświęcić część krótkoterminowej szybkości na wyjaśnienie standardu, przekazanie odpowiedzialności oraz przećwiczenie nowej umiejętności. W drugim przypadku wartością jest zarówno wykonane zadanie, jak i zdolność organizacji do powtórzenia dobrego działania bez stałej interwencji przełożonego.

Równowaga zależy od sytuacji. W nagłym zagrożeniu kierownik może potrzebować szybkiego, osobistego rozstrzygnięcia. Po opanowaniu zdarzenia powinien jednak wrócić do przyczyn i przygotować ludzi na przyszłość. Gdy każda trudność pozostaje wyjątkiem wymagającym udziału szefa, nie powstaje wiedza zespołowa. Odpowiedzialność za wkład obejmuje więc także pytanie, czy sposób osiągnięcia dzisiejszego wyniku wzmacnia, czy osłabia możliwość działania jutro.

Pięć pytań porządkujących odpowiedzialność

  • Kto wykorzysta wynik mojej pracy i do jakiego działania jest mu potrzebny?
  • Jaka konkretna zmiana powinna nastąpić po wykonaniu zadania?
  • Po czym odbiorca i wykonawca rozpoznają, że rezultat jest wystarczający?
  • Od jakich osób, informacji i wcześniejszych decyzji zależy powodzenie?
  • Kiedy oraz w jakiej postaci potrzebna jest informacja zwrotna?

Odpowiedzi pokazują zależności, których nie widać w samym opisie stanowiska. Ujawniają również miejsca wymagające uzgodnienia, zanim pojawi się opóźnienie albo konflikt. Jeżeli dwie jednostki inaczej rozumieją gotowy rezultat, kierownik może wcześniej doprecyzować standard. Jeśli pracownik nie ma wpływu na niezbędny etap, trzeba wskazać osobę odpowiedzialną za przekazanie danych. Takie porządkowanie nie zwiększa formalności dla niej samej. Ma usuwać przeszkody stojące między pracą jednostki a osiągnięciem całej organizacji.

Skupienie na wkładzie nadaje też konkretny sens komunikacji, pracy zespołowej i rozwojowi. Komunikacja służy uzgodnieniu rezultatu, współpraca łączy części potrzebne do jego powstania, a rozwój zwiększa zdolność do tworzenia wartości w kolejnych zadaniach. Kierownik nie musi być autorem każdego osiągnięcia. Jego szczególnym wkładem jest tworzenie warunków, w których wiedza i wysiłek wielu osób składają się na rezultat niemożliwy do uzyskania przez jedną z nich.

Tak rozumiana odpowiedzialność pozwala też lepiej ocenić pracę kierownika: liczy się nie liczba osobistych interwencji, lecz trwała poprawa zdolności zespołu do tworzenia potrzebnych rezultatów.