Nowoczesna filozofia planowania, której efektem jest stosowany w praktyce krajów zachodnich business plan (w polskiej literaturze fachowej utrwalił się termin biznes plan), tj. plan gospodarczy, plan prowadzenia interesów, czy szerzej – plan przedsięwzięcia, oparta jest na pewnych założeniach teoretycznych, które poniżej w skrócie podaję[1]:
- Wszystkie założenia odnoszą się wyłącznie do samodzielnych podmiotów funkcjonujących w warunkach gospodarki rynkowej.
- Dane przedsiębiorstwo, firmę lub przedsięwzięcie traktuje się jako obiekt funkcjonujący w otoczeniu ekonomicznym, finansowym, prawnym, społecznym, informacyjnym, z którym jest powiązany. Otoczenie to determinuje i ogranicza jego zachowanie.
- Przyszłość jest przewidywalna tylko w ograniczonym stopniu. Wynika to nie tylko ze zbyt dużej liczby zmiennych elementów, które należy brać pod uwagę, ale także często z braku zastosowania odpowiednich technik planowania strategicznego, prognozowania oraz trudnego do przewidzenia zachowania się innych podmiotów.
- Planowanie rozumiane jest jako selektywny sposób uzyskiwania i przetwarzania informacji, umożliwiający sformułowanie celów działania firmy oraz zwiększenie prawdopodobieństwa ich osiągnięcia.
- Podstawowymi rezultatami opracowania planu działania firmy powinny być: ograniczenia niepewności, oszacowanie prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożeń i szans (możliwości), a w konsekwencji zmniejszenie ryzyka podjęcia błędnych decyzji.
- Planowanie, jako projekt przyszłych zdarzeń jest aktywnym, kreatywnym narzędziem zarządzania, ukierunkowanym na otoczenie, integrującym działania, prowadzącym efektywną kontrolę zamierzeń i efektów działania. Sprawne zarządzanie, którego elementem ma być planowanie kreujące rozwój firmy, umożliwia podejmowanie i realizację coraz bardziej złożonych działań oraz związków z innymi podmiotami procesów gospodarczych.
- Istotą planowania w tym ujęciu jest nie tylko wyznaczanie sposobów, metod i środków osiągnięcia założonych celów, ale przede wszystkim także określenie celów. Tak pojęte planowanie wymusza procesy innowatorskie, pozwala wybrać spośród wielu możliwości te działania, które będą korzystne z punktu widzenia firmy.
- Dostosowanie i podporządkowanie firmy realizacji nadrzędnego celu powoduje wzrost efektywności całej organizacji i stabilizuje jej działalność.
- Funkcje kontrolne w planowaniu nie sprowadzają się do kontroli prowadzonej przez organy zewnętrzne. Wykorzystanie informacji zwrotnych stosowane jest do kontrolowania zależności między realizacją poszczególnych etapów zaplanowanych działań a ich założeniami.
Kontrola zakłada trafność planów i działa jak system sprzężeń między zamierzonymi celami a ich osiąganiem.
Stosowana obecnie na świecie formuła planowania strategicznego, właściwe jej metody i techniki badawcze oraz sposoby projektowania przyszłości przedsiębiorstwa są podstawą do opracowania szczegółowych planów przedsięwzięć zwanych planami biznesowymi, czyli biznes planem danej firmy[2].
Reasumując, za podstawowe zadania stawiane nowoczesnym procedurom planowania można uznać[3]:
- sformułowanie i skonkretyzowanie idei działania i określenie celów,
- stworzenie możliwości nadzorowania wykonania zaplanowanych zamierzeń przez kadrę menedżerską,
- stworzenie podstaw do ubiegania się o zewnętrzne źródła finansowania.
Efektem tego procesu jest plan, czyli program organizacyjny dla kadry menedżerskiej, sprowadzający się do podejmowania trafnych decyzji, tak aby uzyskać oczekiwane skutki w przyszłości (np. zwiększenie efektywności, skuteczności i jakości działania). Plan taki można stosunkowo łatwo poddać krytycznej ocenie, sprawdzając czy spełnia następujące kryteria[4]:
- celowości, oznaczającej konieczność określenia i doboru środków właściwych do osiągnięcia zaplanowanych celów.
- wykonalności, czyli realistycznej oceny planowanych przedsięwzięć. Niewątpliwie realizm planu można skutecznie ocenić zwykle dopiero po zakończeniu jego realizacji. W praktyce jednak postulat ten sprowadza się do konieczności stosowania odpowiednich metod prognozowania. Wykonalność związana jest również z oceną możliwości osiągnięcia wyznaczonych etapów planów w oznaczonych terminach.
- zgodności wewnętrznej, a więc niesprzeczności planu, która w praktyce sprowadza się do odpowiedniego formułowania planów podrzędnych, których założenia muszą być podporządkowane założeniom planu nadrzędnego(strategicznego).
- operatywności, oznaczającej prostotę, przejrzystość, zrozumiałość założeń, umożliwiając w konsekwencji sprawne wdrożenie i realizację planu działania.
- wielowariantowości, która związana jest z przygotowaniem przynajmniej trzech wariantów planu(prawdopodobnego, pesymistycznego i optymistycznego) przygotowania planu działania firmy.
- ograniczonej szczegółowości, wynikającej z horyzontu czasowego planu. W praktyce szczegółowość planu maleje wraz z wydłużeniem się horyzontu planowania, np. jeśli plany operacyjne sporządzane w miesięcznych lub kwartalnych odstępach czasu są planami strategicznymi operują zwykle okresami rocznymi.
- zupełności, oznaczającej wyczerpujący opis całego przedsięwzięcia, wraz z określeniem wszystkich czynników, które mają na niego decydujący wpływ.
- racjonalności, czyli budowania planu zgodnie z przyjętymi normami oraz wymaganymi standardami.
Z przedstawionej definicji planowania i jego głównych zasad wynika, że żaden przedsiębiorca: biznesmen i menadżer, nie jest w stanie uczynić nic, co dotyczyłoby przeszłości. Nie jest również w stanie uczynić nic, co dotyczy teraźniejszości. Może natomiast uczynić coś, choć bardzo niewiele, co dotyczy przyszłości, więcej dla nadchodzących miesięcy, o wiele więcej dla następnych lat.
Pojęcie biznesplanu stanowi jedno z podstawowych zagadnień w obszarze zarządzania przedsiębiorstwem oraz przedsiębiorczości. Biznesplan jest dokumentem o charakterze strategicznym i operacyjnym, który opisuje koncepcję prowadzenia działalności gospodarczej oraz sposób jej realizacji w określonym czasie. Jego istotą jest przedstawienie spójnej wizji funkcjonowania przedsiębiorstwa, uwzględniającej zarówno cele, jak i środki niezbędne do ich osiągnięcia. W praktyce biznesplan jest wykorzystywany zarówno przez nowo powstające podmioty gospodarcze, jak i przez przedsiębiorstwa już funkcjonujące, które planują rozwój, restrukturyzację lub realizację nowych inwestycji.
Biznesplan można rozpatrywać jako narzędzie planowania, które integruje różne obszary działalności przedsiębiorstwa. Obejmuje on między innymi analizę rynku, charakterystykę produktów lub usług, strategię marketingową, plan organizacyjny oraz prognozy finansowe. Dzięki tak szerokiemu ujęciu możliwe jest kompleksowe przedstawienie planowanego przedsięwzięcia oraz ocena jego realności. Biznesplan pozwala na identyfikację kluczowych czynników sukcesu oraz potencjalnych barier, które mogą wpłynąć na realizację założonych celów.
W ujęciu teoretycznym biznesplan definiowany jest jako formalny dokument zawierający uporządkowany opis przyszłych działań przedsiębiorstwa. Jego struktura może się różnić w zależności od celu, dla którego jest sporządzany, jednak zawsze powinien on charakteryzować się logiczną spójnością oraz przejrzystością. W literaturze podkreśla się, że biznesplan powinien być realistyczny, oparty na wiarygodnych danych oraz uwzględniający zmienność otoczenia gospodarczego. Tylko wówczas może stanowić skuteczne narzędzie wspierające proces zarządzania.
Istotnym elementem pojęcia biznesplanu jest jego funkcja prognostyczna. Dokument ten zawiera przewidywania dotyczące przyszłych wyników działalności przedsiębiorstwa, w tym przychodów, kosztów oraz zysków. Prognozy te opierają się na analizie danych historycznych oraz założeń dotyczących przyszłego rozwoju rynku. Dzięki temu biznesplan umożliwia ocenę opłacalności przedsięwzięcia oraz określenie jego potencjalnego ryzyka. W praktyce stanowi on podstawę do podejmowania decyzji inwestycyjnych oraz finansowych.
Biznesplan pełni również istotną rolę jako narzędzie komunikacji. Umożliwia przekazanie informacji o planowanym przedsięwzięciu różnym interesariuszom, takim jak inwestorzy, banki, partnerzy biznesowi czy instytucje publiczne. W tym kontekście ważne jest, aby dokument był nie tylko merytorycznie poprawny, ale także czytelny i przekonujący. Odpowiednia prezentacja danych oraz logiczna argumentacja mogą znacząco zwiększyć szanse na uzyskanie wsparcia finansowego lub nawiązanie współpracy.
W praktyce gospodarczej biznesplan jest często postrzegany jako narzędzie minimalizacji ryzyka. Poprzez szczegółową analizę różnych aspektów działalności przedsiębiorstwa pozwala on na wcześniejsze zidentyfikowanie potencjalnych zagrożeń oraz opracowanie strategii ich ograniczenia. Może to dotyczyć zarówno ryzyka rynkowego, finansowego, jak i organizacyjnego. Dzięki temu przedsiębiorca jest lepiej przygotowany do funkcjonowania w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu.
Warto podkreślić, że biznesplan nie jest dokumentem jednorazowym. Jego znaczenie nie kończy się na etapie planowania działalności, lecz obejmuje również fazę realizacji oraz kontroli. W miarę rozwoju przedsiębiorstwa oraz zmian w jego otoczeniu biznesplan powinien być aktualizowany i dostosowywany do nowych warunków. Pozwala to na zachowanie jego użyteczności oraz skuteczności jako narzędzia zarządzania.
Pojęcie biznesplanu wiąże się również z jego uniwersalnością. Może być on stosowany w różnych sektorach gospodarki oraz w przedsiębiorstwach o różnej wielkości i strukturze organizacyjnej. Niezależnie od specyfiki działalności, podstawowe zasady jego opracowywania pozostają podobne. Kluczowe znaczenie ma tutaj umiejętność analizy otoczenia, określenia celów oraz zaplanowania działań prowadzących do ich realizacji.
W kontekście współczesnej gospodarki, charakteryzującej się dużą dynamiką zmian oraz rosnącą konkurencją, znaczenie biznesplanu stale rośnie. Przedsiębiorstwa muszą podejmować decyzje w warunkach niepewności, co wymaga posiadania rzetelnych narzędzi analitycznych i planistycznych. Biznesplan odpowiada na te potrzeby, umożliwiając systematyczne podejście do zarządzania oraz zwiększając szanse na osiągnięcie sukcesu rynkowego.
Reasumując, pojęcie biznesplanu obejmuje szeroki zakres zagadnień związanych z planowaniem, analizą oraz zarządzaniem działalnością gospodarczą. Jest to narzędzie o charakterze kompleksowym, które łączy elementy strategii, finansów oraz organizacji. Jego właściwe opracowanie i wykorzystanie stanowi istotny czynnik determinujący efektywność funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz jego zdolność do rozwoju w długim okresie.
[1] P. Tiffany, S. D. Peterson,op. cit.
[2] D. Dayies, Sztuka zarządzania finansami, Wyd. Nauk. PWN-McGraw-Hill, Warszawa-Londyn 1993
[3] Tamże.
[4] Tamże.