Dla zidentyfikowania kluczowych kwestii dla budowy strategii podnoszenia efektywności tworzenia wartości dodanej konieczne jest dokonanie analizy środowiska biznesowego.
W tym celu można zastosować analizę PEST, która obejmuje:
- Czynniki korzystne dla rozwoju firmy
- Czynniki hamujące rozwój firmy
- Otoczenie ekonomiczne
- Otoczenie społeczne
Otoczenie technologiczne [Efektywność zarządzania finansami w przedsiębiorstwie : konferencja naukowa katedr i zakładów analizy ekonomicznej wyższych uczelni w Polsce, Świnoujście, październik 1995 roku, pod red. i kier. nauk. konferencji Tadeusz Waśniewski, Szczecin 1995, s. 45.].
Analiza otoczenia politycznego to kolejny istotny element analizy otoczenia przedsiębiorstwa przy wejściu na rynek międzynarodowy. Polityka państwa jest ściśle związana z podejściem rządu do biznesu. Jeśli sytuacja polityczna jest niestała i nieuporządkowana lub negatywnie nastawiona do zagranicznego kapitału, wówczas nawet atrakcyjność rynku danego państwa nie wystarcza do zajęcia go [Gierszewska G., Romanowska M., op. cit., s. 34.].
Należy zwrócić uwagę, że żadne otoczenie polityczne nie jest stale w długim horyzoncie czasowym. Dlatego należy wcześniej rozważyć prawdopodobieństwo tych zmian i ich kierunek. Zwrócić uwagę trzeba także na ewentualną możliwość wycofania się z rynku.
Państwo może w różny sposób ograniczać działalność przedsiębiorstwa: od oficjalnego zagarnięcia własności firmy i przeznaczenia jej na cele publiczne, poprzez narzucanie kursów walut, ograniczanie importu, politykę podatkową i kontrolowanie cen, aż do kontrolowania rynku.
Ze względu na wszystkie te możliwości konieczne jest oszacowanie ryzyka politycznego. Jest to stałe monitorowanie obecnych i potencjalnych rynków tak, ażeby jak najmniej być zaskoczonym zmianą politycznych warunków. Dzięki temu przedsiębiorstwo może zidentyfikować zagrożenia polityczne na obecnych rynkach, ale też wskazać te, na których ryzyko jest obecnie wysokie, ale wkrótce staną się one niezwykle atrakcyjne.
W przypadku zmiany polityki i restrykcji państwa wobec przedsiębiorstwa, może się ono albo wycofać z rynku, albo dostosować się do nowych warunków [W. M. Grudzewski, M. Laskowski, M. Tyjeńska, Marketingowe strategie przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych, BizReporter nr 03 – 2000.03.05.].
Ochrona zdrowia i związane z tym wydatki państwa na leki i świadczenia zdrowotne są jednym z filarów polityki społecznej państwa. Zapaść finansów publicznych powoduje, iż ministerstwo finansów dążyć będzie do przeniesienia większej części obciążeń związanych z leczeniem na stronę obywateli.
Takie działania zwiększą efektywną cenę leków a co za tym idzie zmniejszy się liczba nabywców. Protekcjonizm państwowy w stosunku do krajowych producentów leków znalazł swój wyraz w zapisach ustawy „Prawo Farmaceutyczne” dotyczących przestrzegania praw patentowych [ Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne., Dz.U. 2001 nr 126 poz. 1381].
Dobiegający końca okres negocjacji przystąpienia Polski do UE może zaowocować pewnymi pozytywnymi zmianami dotyczącymi ochrony polskich producentów leków oraz ochrony patentowej.
Ze względu na politykę państwa promującą tanie leki, co rzadko idzie w parze z ich skutecznością i odległym bilansem farmakoekonomicznym, w Polsce obserwuje się od kilku lat znacznie przyspieszenie w dziedzinie rejestracji leków odtwórczych, bądź nawet pirackich kopii generycznych.
Do istotnych czynników politycznych mający wpływ na rynek farmaceutyczny należy interwencjonizm kas chorych. Interwencjonizm ten wkracza w zachowania terapeutyczne lekarzy ze stosowaniem środków nacisku ekonomicznego zmierzającego do upowszechniania taniej farmakoterapii.
Otoczenie polityczne stanowi jeden z kluczowych czynników wpływających na działalność przedsiębiorstw, zwłaszcza w sektorze farmaceutycznym, który z definicji funkcjonuje pod silnym nadzorem instytucjonalnym. Firma Pfizer Polska, będąca częścią globalnego koncernu biofarmaceutycznego Pfizer Inc., musi dostosowywać swoje działania nie tylko do strategii globalnej, ale również do lokalnych uwarunkowań politycznych i regulacyjnych. W Polsce funkcjonowanie firm farmaceutycznych, takich jak Pfizer, w dużym stopniu zależy od decyzji administracyjnych i polityki zdrowotnej państwa, co czyni analizę otoczenia politycznego niezbędnym elementem zarządzania strategicznego.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na ramy regulacyjne, jakie wyznacza polityka zdrowotna państwa. Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Fundusz Zdrowia oraz Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) odgrywają decydującą rolę w dopuszczaniu leków do obrotu, ich refundacji oraz określaniu zasad ich promocji i sprzedaży. Zmiany polityczne mogą znacząco wpłynąć na te procedury – np. wprowadzenie nowych ustaw dotyczących refundacji leków, ograniczenia budżetowe w systemie opieki zdrowotnej, czy zmiana priorytetów w zakresie profilaktyki i leczenia mogą bezpośrednio odbić się na sprzedaży i strategii rynkowej firmy Pfizer Polska.
Kolejnym istotnym aspektem jest polityka podatkowa i inwestycyjna państwa. Pfizer, jako międzynarodowy koncern działający również w Polsce, jest podatny na zmiany w przepisach dotyczących opodatkowania działalności gospodarczej, zwłaszcza w zakresie CIT, VAT oraz przepisów o cenach transferowych. Wprowadzenie przez rząd nowych regulacji, takich jak podatek od nadzwyczajnych zysków czy zmiany w zakresie ulg podatkowych dla firm prowadzących badania i rozwój (R&D), może stanowić czynnik zachęcający lub zniechęcający do dalszych inwestycji w Polsce. Z punktu widzenia polityki gospodarczej i przemysłowej, kluczowe znaczenie ma także stabilność legislacyjna oraz przewidywalność decyzji politycznych – czynniki te wpływają na ocenę ryzyka inwestycyjnego w danym kraju.
Warto również zwrócić uwagę na szeroko pojętą politykę zagraniczną i członkostwo Polski w Unii Europejskiej, które wyznaczają istotny kontekst dla działania firm takich jak Pfizer. Przepisy unijne dotyczące bezpieczeństwa farmaceutyków, zgodności z regulacjami EMA (Europejska Agencja Leków), jak również wspólna polityka lekowa UE, determinują standardy, które firma musi spełnić. W tym kontekście polityczne napięcia na linii Polska–UE lub ewentualne zmiany w relacjach międzynarodowych mogą wpływać na poziom wsparcia instytucjonalnego i możliwości ekspansji. Również polityka dotycząca ochrony własności intelektualnej – a więc patentów i licencji na leki – jest ściśle powiązana z kierunkiem, w jakim zmierzają decyzje organów wspólnotowych oraz krajowych.
Pfizer Polska funkcjonuje także w środowisku, w którym znaczenie mają polityczne debaty o systemie ochrony zdrowia, w tym dotyczące szczepień, dostępności nowoczesnych terapii czy walki z chorobami cywilizacyjnymi. Szczególnie widoczne było to w czasie pandemii COVID-19, kiedy szczepionki mRNA produkowane przez Pfizer znalazły się w centrum uwagi opinii publicznej oraz instytucji państwowych. Wówczas decyzje polityczne – zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim – miały bezpośredni wpływ na działania firmy, od poziomu zamówień publicznych, przez logistyki dostaw, po kwestie związane z komunikacją społeczną. Takie sytuacje dowodzą, że Pfizer musi być przygotowany na funkcjonowanie w otoczeniu o podwyższonej wrażliwości politycznej, gdzie reputacja oraz umiejętność współpracy z administracją publiczną są równie ważne, jak konkurencyjność produktowa.
Na koniec warto podkreślić, że Pfizer Polska, podobnie jak inne firmy z sektora zdrowia, uczestniczy w licznych debatach eksperckich i konsultacjach społecznych dotyczących rozwiązań systemowych. Angażowanie się w dialog z instytucjami państwowymi, organizacjami pacjenckimi i środowiskami naukowymi pozwala firmie wpływać na kształtowanie otoczenia politycznego, a jednocześnie umożliwia lepsze dostosowanie się do zachodzących zmian. Strategiczna obecność w tych procesach daje możliwość nie tylko ograniczania ryzyk politycznych, ale też budowania pozycji wiarygodnego partnera sektora publicznego.
Otoczenie polityczne firmy Pfizer Polska jest złożone, dynamiczne i wysoce regulowane. Kluczowymi jego elementami są: regulacje prawne dotyczące rejestracji i sprzedaży leków, polityka zdrowotna i fiskalna państwa, ramy unijne, sytuacja polityczna w kraju i UE, a także relacje z instytucjami publicznymi. Działanie w takim środowisku wymaga od firmy nie tylko znajomości obowiązującego prawa, ale przede wszystkim elastyczności, umiejętności prowadzenia dialogu z interesariuszami oraz zdolności szybkiego dostosowywania się do zmian wynikających z decyzji politycznych.