W zarządzaniu strategicznym na każdym kroku występuje niepewność i ryzyko. Konsekwentne i systematyczne kontrolowanie ryzyka wynikającego ze zjawisk, których dziś nie można dokładnie przewidzieć, oraz pomiar jego wpływu na wyniki przedsiębiorstwa może zadecydować o jego sukcesie.
Ryzyko jest nieodłączną cechą towarzyszącą prowadzeniu działalności gospodarczej, przy czym staje się ono wyższe w krajach o niestabilnej sytuacji ekonomicznej, społecznej i politycznej. Silna konkurencja, niestabilność i wciąż zmieniające się warunki sprawiają, że każde przedsięwzięcie nosi w sobie zalążek ryzyka, zwłaszcza w burzliwym otoczeniu.
Umiejętność zarządzania ryzykiem stała się w ostatnich latach kluczowym kryterium decydującym o pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw na rynku i o ich zdolności do rozwoju. Globalizacja rynków, zanikanie granic państwowych, postęp technologii, w tym w szczególności technologii informacyjnej, zaostrzyły warunki konkurencji i uświadomiły znaczenie różnego rodzaju ryzyk, wynikających głównie z wcześniej nie doświadczanej w takim stopniu niepewności rynkowej[1].
Zidentyfikowano wiele różnych typów ryzyka i korelacji między nimi, dostrzeżono skalę migracji ryzyka na zintegrowanych rynkach. Zacieranie się granic między rynkami finansowymi i innymi obszarami działalności gospodarczej – zarówno w ich segmentach produktowych jak i geograficznych – zmniejsza ostrość różnic między typami ryzyka. Utrudnia ich precyzyjny opis i ścisłość definiowania. Czyni także nieaktualnym proste przypisywanie określonych ryzyk danemu sektorowi działalności gospodarczej. Mimo zatem wyróżnianie ryzyka specyficznego np. dla instytucji kredytowych, jego elementy odgrywają istotną rolę w działalności innych sektorów. Ryzyko kredytowe, rynkowe, czy płynności są istotnymi czynnikami zarządzania przedsiębiorstw i stawiają przed ich kadrą zarządzającą wymagania w zakresie kompetencji i stosowanej metodologii pomiaru i zabezpieczania się przed ryzykiem o podobnym charakterze jak w instytucjach bankowych[2].
Ryzyko w zarządzaniu strategicznym jest nieodłącznym elementem każdej decyzji i działań podejmowanych przez organizację. Rozumiane jako prawdopodobieństwo wystąpienia nieoczekiwanego zdarzenia, które może wpłynąć na osiągnięcie celów organizacji, ryzyko ma zarówno charakter negatywny, jak i pozytywny. W kontekście zarządzania strategicznego ryzyko dotyczy nie tylko potencjalnych zagrożeń, ale także szans, które mogą się pojawić w przyszłości.
Podczas planowania strategicznego organizacje muszą dokładnie rozważyć wszystkie potencjalne ryzyka związane z wybraną strategią. Obejmuje to analizę ryzyka rynkowego, operacyjnego, finansowego, czy też związanego z reputacją. Właściwa ocena ryzyka pozwala organizacji na lepsze przygotowanie się do ewentualnych problemów, ale także na lepsze wykorzystanie szans, które mogą się pojawić.
Jednym z kluczowych elementów zarządzania ryzykiem w strategii jest identyfikacja potencjalnych zagrożeń i określenie ich wpływu na organizację. Następnie konieczne jest opracowanie planu zarządzania tymi ryzykami, który określa, jakie działania zostaną podjęte w celu ich minimalizacji, uniknięcia lub wykorzystania.
Ważne jest również monitorowanie i ocena ryzyka na bieżąco. Otoczenie biznesowe jest dynamiczne i zmienia się w sposób nieprzewidywalny. Dlatego organizacje muszą być elastyczne i gotowe do dostosowywania swojej strategii w odpowiedzi na pojawiające się ryzyka. Regularne przeglądy strategiczne i ocena ryzyka są kluczowe, aby zapewnić, że organizacja jest na bieżąco z otoczeniem i jest w stanie odpowiednio zareagować na pojawiające się zagrożenia i szanse.
Należy także pamiętać, że zarządzanie ryzykiem nie polega na jego całkowitym eliminowaniu. Każda decyzja strategiczna wiąże się z pewnym poziomem niepewności. Dążenie do całkowitej eliminacji ryzyka może spowodować utratę potencjalnych szans i ograniczyć zdolność organizacji do innowacji. Kluczem jest zatem znalezienie odpowiedniego bilansu pomiędzy akceptacją pewnego poziomu ryzyka a dążeniem do osiągnięcia strategicznych celów organizacji.
Podsumowując, ryzyko jest nieodłącznym elementem zarządzania strategicznego. Właściwe rozpoznanie, ocena i zarządzanie ryzykiem pozwala organizacjom lepiej przygotować się na przyszłość, wykorzystując szanse i minimalizując potencjalne zagrożenia.
[1] A. Lech, Zarządzanie ryzykiem kluczem do stabilizacji pozycji każdej firmy na rynku
[2] M. G. Lusztyn, Value at Risk – zarządzanie ryzykiem w przedsiębiorstwie
