Dzisiejsze otoczenie uważa się za burzliwe, trudne do eksploracji. Pojawiają się w nim nowe, trudne do rozwiązania, nieznane problemy, nieprzewidywalne przez zarządzających organizacjami[1]. Zmiany jakie w nim zachodzą można scharakteryzować następująco:
– rośnie złożoność środowiska i rynku a ryzyko występuje wszędzie, w każdej dziedzinie działalności, przy czym rozkłada się ono różnie w zależności od branży i charakteru firmy;
– zwiększa się trudność programowania przyszłości; wszelkie długofalowe strategie w przemyśle stają się niebezpieczne, ponieważ zmuszają do zgadywania czego klient będzie chciał w przyszłości;
– rośnie liczba czynników (zmiennych) decydujących o sukcesie firmy, trudniejsza staje się budowa wyróżniających ją umiejętności i elastyczności działania zintegrowanego z potrzebami odbiorców;
– następuje szybka dezaktualizacja nawet najlepiej opracowanych planów, wzrasta liczba możliwych rozwiązań i rosną koszty błędów w ocenie perspektywicznych korzyści;
– zwiększa się liczba krajowych i zagranicznych czynników mających wpływ na zachowanie i rozwój przedsiębiorstwa, przybiera na sile konkurencja ze strony tzw. krajów nowo uprzemysłowionych;
– zmniejsza się okres, na jaki można planować, z jakikolwiek przynajmniej stopniem pewności, a kluczem do sukcesu staje się odbieranie świeżych impulsów z rynku i ich jak najszybsza realizacja[2];
– zwiększają się wymagania co do jakości oraz terminowości dostaw i usług serwisowych, spada atrakcyjność innowacji, co powoduje, że jedynym sposobem zachowania dobrej pozycji na rynku jest utrzymanie wysokiego współczynnika innowacyjności[3];
– znacznie skraca się czas przenoszenia, opracowania i przechowywania informacji, spada ich wartość i użyteczność dla przedsiębiorstwa, a jednocześnie rosną koszty ich pozyskiwania; przepływy i wymiana informacji stają się głównym czynnikiem wytwórczości;
– rośnie znaczenie wiedzy; staje się ona najbardziej wszechstronnym ze wszystkich zasobów, które pozwalają tworzyć bogactwo, a w związku z tym niepomiernie wzrasta jej wartość jako czynnika kreacji i zwiększania konkurencyjności;
– następuje przyspieszenie tempa przesuwania się produkcji z branż pracochłonnych do tych dziedzin wytwórczości, które opierają się na nowoczesnej wiedzy (sterowanie komputerowe, korzystanie z nowych, mniej kosztownych materiałów, niskie koszty zużycia energii i transportu itp.), a więc do tzw. dziedzin wysokiego intelektualizowania;
– następuje wycofywanie się przedsiębiorstw ze stagnacyjnych rynków i produktów o niskiej wartości dodanej i niskiej rentowności i przechodzenie na szybko rosnące rynki i produkty o wysokiej wartości dodanej i wysokiej rentowności. Rośnie zwłaszcza znaczenie sektora usług wymagających wysokich kwalifikacji, jak usług finansowych, inżynierskich, menedżerskich, konsultingowych itp.
– zwiększa się liczba osób wykształconych, co wymaga tworzenia odpowiednich warunków dla doskonalenia zawodowego i rozwoju pracowników oraz wzbogacania systemów pracy o wartości intelektualne i funkcje autonomiczne[4];
– rośnie zainteresowanie społeczeństwa problemami ekologii i humanistycznymi, co powoduje większy nacisk na etyczne i humanistyczne aspekty działalności gospodarczej przedsiębiorstw[5];
– postępuje proces demokratyzacji życia i rośnie niepewność i zmienność systemu społecznego, co powoduje zachwianie jego równowagi wywołanej zmianami (poczucie niepewności zatrudnienia, konieczność rekwalifikacji itp.), nasila powstawanie konfliktów, co utrudnia procesy integracji społecznej;
– coraz bardziej wyłania się globalna gospodarka („nowy globalny świat”), w której zaczyna dominować techniczno-ekonomiczna walka konkurencyjna, będąca główną siłą napędową rozwoju, a podmioty w niej dominujące starają się narzucić jednostkom, grupom a nawet społeczeństwu swoje wizje, wybory i sposoby działania;
– postępuje wirtualizacja organizacji opierająca się na procesowo zorientowanej sieci komunikacyjno-informatycznej, sprawniejsza i mniej kosztowna od organizacji tradycyjnej i stwarzająca duże możliwości w zakresie konkurowania[6].
[1] B. Wawrzyniak, Zrozumieć współczesne przedsiębiorstwo, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania, Warszawa 1996, s. 20 – 27
[2] J. Stoner, R. Freeman, D. Gilbert, Kierowanie, PWE, Warszawa 2001, s. 263
[3] J. Penc, Innowacje i zmiany …, Op. Cit., s. 26
[4] Ch. Magie, J. L. Muller, Walka z czasem, Poltext, Warszawa 1995, s. 5
[5] J. Penc, Zarządzanie w praktyce, Infor, Warszawa 1998, s. 24
[6] J. Penc, Kreatywne kierowanie, Placet, Warszawa 2000, s. 307
Ryzyko techniczne dotyczy głównie zagrożeń wystąpienia awarii urządzeń i/lub sprzętu zmechanizowanego. Wielkość tego rodzaju ryzyka zależy od stopnia nowoczesności urządzeń, ich niezawodności, doskonałości konstrukcji, jakości materiałów, z których zostały wykonane oraz umiejętnej eksploatacji, w skład której wchodzi również odpowiednia polityka remontowa.