Podejmowanie decyzji i narzędzia zarządzania
Funkcje zarządzania znajdują się w komplementarnym stosunku do pierwotnych funkcji w przedsiębiorstwie, jak zakup, produkcja, sprzedaż (funkcje rzeczowe)[1]. Zarządzanie można sobie wyobrazić jako kompleksową działalność zespalającą, która ujmuje w sieć zależności procesy pracy i sprawcze wnika w całość funkcji rzeczowych. Dobry wynik przedsiębiorstwo może osiągnąć tylko wtedy, gdy funkcje rzeczowe i funkcje zarządzania ściśle współdziałają i są wzajemnie dobrze zharmonizowane.
Funkcjonalna koncepcja zarządzania postrzega więc zarządzanie jako swego rodzaju funkcję sprawczą, która kieruje użyciem zasobów i koordynowaniem funkcji rzeczowych. Funkcje zarządzania spotyka się więc w każdej działalności przedsiębiorstwa, w sferze zakupu, finansowania, zbytu i in. Występują one również na każdym szczeblu hierarchii, jakkolwiek ich rodzaj i zakres są różne.
W ten sposób wyjaśnia się koncepcję funkcjonalnego pojmowania zarządzania. Zarządzanie to kompleks zadań kierowniczych, które muszą być wykonane podczas świadczeń w systemach opartych na podziale pracy. Zadania te z natury swej odzwierciedlają pewne powtarzalne problemy, które w zasadzie trzeba rozwiązywać na każdym stanowisku kierowniczym i to niezależnie od tego, w którym resorcie, na jakim szczeblu kierowania, bądź w którym przedsiębiorstwie. Chociaż sytuacje są odmienne, a problemy i prace do wykonania całkowicie innego rodzaju, to jednak istnieje ogólny katalog zadań kierowniczych. Spełniane są one
z reguły przez specjalnie do tego powołane osoby, kadrę kierowniczą,
a więc przez aparat, czyli zarządzanie w sensie instytucjonalnym.
Rozróżnienie między funkcjami zarządzania i funkcjami rzeczowymi pozwala lepiej wyjaśnić usytuowanie nauki o zarządzaniu w nauce ekonomiki przedsiębiorstwa. Nauka ekonomiki przedsiębiorstwa składa się z różnych dyscyplin dotyczących funkcji rzeczowych. Sprzedaży produkcji oraz badaniom przeciwstawia się funkcje zarządzania. Nauka o zarządzaniu jawi się przeto jako jedna z dyscyplin nauki ekonomiki przedsiębiorstwa[2].
Aby lepiej zrozumieć tak kompleksową działalność jak zarządzanie, wskazane jest rozłożenie jej na pewną ograniczoną liczbę funkcji cząstkowych. Z możliwości tej nauka o zarządzaniu czyniła duży użytek,
a liczbę prezentowanych dotychczas katalogów funkcji zarządzania trudno jest ogarnąć. Mimo to, z biegiem czasu wykształcił się akceptowany na ogół zbiór funkcji stanowiących podstawę.
Koncepcja POSDCORB rozróżnia następujące funkcje[3]:
- Planning, tzn. ogólne wyznaczenie tego, co jest do zrobienia i jak to zrobić, aby osiągnąć cele przedsiębiorstwa.
- Organizing, tzn. zbudowanie formalnej struktury autorytetów, która tworzy, definiuje i koordynuje jednostki pracy z punktu widzenia celu ogólnego.
- Staffing, tzn. zdobywanie i szkolenie kadr oraz zagwarantowanie odpowiednich warunków pracy.
- Directing, tzn. bieżące podejmowanie poszczególnych decyzji i ich przekształcanie w instrukcje szczegółowe lub ogólne.
- Coordinating, tzn. wszędzie i zawsze aktualne zadania łączenia różnych elementów procesu pracy.
- Reporting, tzn. bieżące informowanie szczebla nadrzędnego o przebiegu realizacji zadań. Obejmuje to zarówno informacje własne, jak i podległych pracowników.
- Budgeting, tzn. zapewnienie realizacji wszystkich zadań należących zwłaszcza do opracowania i kontroli budżetu.
Z tej i z innych koncepcji wykształcił się w konsekwencji mniej lub bardziej klasyczny kanon funkcji zarządzania, obowiązujący w tradycyjnej nauce zarządzania aż do dziś:
- planowanie (planning),
- organizowanie (organizing),
- zapewnienie obsady kadrowej (staffing),
- kierowanie w węższym znaczeniu (directing),
- kontrola (controlling).
Koordynowanie w tej koncepcji nie jest (tak jak w POSDCORB i w wielu innych podejściach) traktowane jako samodzielna funkcja. Nie jest ono funkcją cząstkową, lecz jest sprawowane przez mnogość różnych działań kierowniczych. To samo dotyczy często wyodrębnianej funkcji podejmowania decyzji. Jest to również swego rodzaju metafunkcja, wspólna dla każdej funkcji zarządzania. Każde zadanie z zakresu planowania, organizowania czy zabezpieczania kadr zawiera w sobie wiele decyzji w tych ramach nie ma więc sensu wyodrębnianie decydowania jako funkcji samodzielnej.
Funkcje są uszeregowane w określonej kolejności, tak iż powstaje wrażenie procesu. Funkcje zarządzania są w procesie zarządzania traktowane dynamicznie, jako fazy następujących po sobie zadań. Klasyczny proces zarządzania porządkuje te funkcje następująco: planowanie – organizowanie – zabezpieczanie kadr – kierowanie w węższym znaczeniu – kontrola.
Decyzja wspólna dla kilku działów
Klasyczny wykaz funkcji pokazuje, że podejmowanie decyzji pojawia się na różnych etapach. Dobrze widać to przy zmianie terminu dostawy. Dział sprzedaży może widzieć możliwość przyjęcia zamówienia, magazyn wie, ile materiału jest dostępne, a produkcja potrafi ocenić obciążenie maszyn. Dział finansowy ma informację o warunkach płatności. Każdy z tych punktów widzenia jest potrzebny. Jeśli jeden dział sam potwierdzi termin, pozostałe dostają do wykonania obietnicę, której warunków nie mogły sprawdzić.
Można zacząć od określenia, jakiego rozstrzygnięcia wymaga sprawa. Czy chodzi o zgodę na zamówienie, wybór terminu, zmianę kolejności produkcji czy dodatkowy zakup? Sformułowanie pytania przed zbieraniem danych zmniejsza ryzyko przygotowania obszernego raportu, z którego nie wynika decyzja. Dla potwierdzenia terminu ważniejsza może być dostępność jednej części i okna transportowego niż łączna wartość sprzedaży w miesiącu. Przy wyborze między zleceniami potrzebne będą również dane o konsekwencjach przesunięcia tych, które już przyjęto.
Wyobraźmy sobie, że zamówienie składa się z dwóch partii. Klient chce dostać pierwszą wcześniej, żeby rozpocząć montaż, i może zaczekać na drugą. Gdy firma rozpatruje wyłącznie odpowiedź „tak” albo „nie” dla całego zamówienia, nie widzi takiego wariantu. Zadaniem osoby podejmującej decyzję jest doprecyzowanie warunków z odbiorcą i zestawienie ich z możliwościami wykonania. Wariant może uwolnić miejsce na linii lub zwiększyć liczbę wysyłek. Dopiero zapis obu skutków pozwala porównać, na co warto się zgodzić.
Raportowanie pomaga, gdy ma odbiorcę i cel
Raport ma wartość wtedy, gdy odbiorca może dzięki niemu coś zauważyć lub zrobić. W codziennej pracy przydatna jest krótka informacja o tym, które zamówienia są zagrożone i na co czeka się przed podjęciem decyzji. W podsumowaniu miesiąca bardziej użyteczne może być ustalenie, ile razy ten sam rodzaj zlecenia trzeba było planować od początku. Pierwsza informacja ma pomóc rozwiązać sprawę dzisiaj. Druga może uzasadniać zmianę sposobu organizacji. Wysyłanie obu w tym samym trybie nie musi odpowiadać potrzebom odbiorców.
Podobnie jest z budżetem. Zapis wysokości wydatku pozwala stwierdzić, czy mieści się w przyjętej kwocie. Osobne pytanie dotyczy tego, czy zakup przybliża do celu. Przedsiębiorstwo może wydać mniej, bo kupiło materiały korzystniej, albo dlatego, że przesunęło wykonanie części zamówień. Samo odchylenie nie wyjaśnia różnicy. Trzeba zestawić wydatek z zakresem pracy, terminem i wynikiem jakościowym. Dzięki temu porównanie budżetu nie staje się nagrodą za opóźnienie działań.
Co zapisać po podjęciu decyzji
Warto zachować krótki zapis: kto zdecydował, na jakich informacjach się oparł, co uzgodniono z odbiorcą i kiedy decyzja wymaga ponownego sprawdzenia. Jeśli zmienią się warunki, zespół będzie wiedział, co przestało obowiązywać. Jeżeli dostawa od dostawcy nie dotrze do środy, można wrócić do wcześniej rozpatrywanego wariantu. Bez takiej informacji każdy dział może dopisać własną interpretację albo ponownie rozpoczynać te same uzgodnienia.
Zestawienie kilku podobnych decyzji po czasie ujawnia, gdzie poprawić proces. Gdy sprzedaż wciąż czeka na dane o dostępności, można zmienić sposób ich udostępniania. Gdy informacje są dostępne, ale nikt nie ma uprawnienia do zmiany kolejności pracy, problem leży w organizacji odpowiedzialności. Gdy decyzje są prawidłowe, lecz potwierdzenia nie trafiają do klienta, potrzebna jest zmiana w przekazywaniu informacji. Tak widać, dlaczego decyzja należy do kilku funkcji zarządzania naraz.
Dobrym sprawdzianem jest pytanie, ile razy po uzgodnieniu trzeba wyjaśniać to samo. Jeżeli pracownicy regularnie proszą o potwierdzenie, czy wcześniejsza instrukcja nadal obowiązuje, warto uprościć obieg informacji. Jeżeli decyzje pozostają niewykonane, trzeba ustalić, czy ktoś ma zadanie i czas potrzebny do działania. Dzięki temu wykaz funkcji porządkuje pracę: wskazuje, którego kroku zabrakło i kto może go uzupełnić.
Na spotkaniu poświęconym decyzji przydaje się oddzielenie faktów, założeń i spraw do rozstrzygnięcia. Informacja o liczbie gotowych sztuk jest faktem z danego dnia. Obietnica dostawcy na następny tydzień jest założeniem, które trzeba jeszcze potwierdzić. Wybór terminu jest decyzją uwzględniającą oba rodzaje informacji. Jeśli zapisuje się je w jednym polu, trudno później zauważyć, co się zmieniło. Prosty podział ułatwia przygotowanie następnego przeglądu i pomaga uniknąć przypisywania całej zmiany wykonawcom. Pozwala również zdecydować, czy należy zmienić plan, czy jedynie ponownie sprawdzić wiadomość, na której go oparto.
Przypisy
- Ibidem, s. 19. Wróć do tekstu
- J. Stoner, Ch.Wankel, Kierowanie, PWE, Warszawa 1997, s. 206. Wróć do tekstu
- H. Steinmann, G. Schreyogg, Zarządzanie.., op. cit, s. 18. Wróć do tekstu