W gospodarce rynkowej często zachodzące zmiany zmuszają do nowego spojrzenia na funkcje realizowane przez firmę. Jedną z nich jest planowanie, czyli określenie celów jakie przedsiębiorstwo pragnie osiągnąć w swojej strategii[1].
Planowanie jest przewidywaniem warunków działania w określonych granicach czasowych, jest wyznaczaniem celów i zadań oraz środków i sposobów ich najkorzystniejszej realizacji. Jest to proces ciągły związany z przygotowaniem szczegółowego „rozpracowania” przedsięwzięcia.
Od niego zaczyna się działalność zarządu nowo powstałej spółki bądź firmy, która zamierza się modernizować. Biznes plan opracowuje się celem przedstawienia radzie nadzorczej, inwestorom, kierownictwu banków finansujących przedsięwzięcia lub przedsiębiorstwo, przedstawicielom biznesu, którzy dysponuj ą wolnym kapitałem i chcą, nawet podejmując duże ryzyko, organizować wspólne przedsięwzięcia.
Biznes plan zmusza nas do zatrzymania i zastanowienia się nad tym, co robić, czego oczekiwać od swojej firmy w przyszłości i jak chcemy pokierować tą przyszłością. Niezależnie od tego, czy firma już istnieje, czy dopiero zaczyna działalność to proces planowania będzie niezbędny do wyznaczenia odpowiednich kierunków i metod działania. Nowo powstająca firma przygotowuje plan przedsięwzięcia w celu określenia podstaw działania, ale najczęściej aby uzyskać kredyt. W istniejącej już firmie planowanie pozwala lepiej przygotować dalszą działalność.
Plan przedsięwzięcia jest systemem „wczesnego ostrzegania” w przypadku pojawienia się groźby porażki[2].
Wiele planów zakończyło się niepowodzeniem z powodu nadmiernego optymizmu. Należy być realistą szacując koszty i przychody firmy. Prognozując przyszłe rezultaty i wyniki finansowe powinniśmy się opierać na informacjach z przeszłości (sprawozdania finansowe, raporty i inne dokumenty księgowe). Upewnijmy się, że dane są dokładne. Nie należy spieszyć się.
Planowanie na szczeblu przedsiębiorstwa (tzw. planowanie mikroekonomiczne) stwarza mechanizmy regulujące zachowanie na rynku. Dla przedsiębiorstwa jest ono jednym z czynników warunkujących rozwój czy przynajmniej utrzymanie się na rynku zbytu. Wymusza bowiem m.in.[3]:
- konieczność dostosowania podaży do wymagań rynku,
- szybkie reagowanie na potrzeby klienta,
- działania zmierzające do kreowania tych potrzeb,
- szacowanie skali zapotrzebowania rynkowego na produkty firmy.
W rezultacie stosowania nowoczesnych procedur planistycznych można określić pozycję firmy na rynku, czyli w całym systemie skomplikowanych sprzężeń i interakcji, jakie występują między wszystkimi podmiotami działającymi na rynku. Potwierdzeniem konieczności planowania na szczeblu firmy są badania wskazujące, że tylko te przedsiębiorstwa odnoszą sukcesy rynkowe, które planują swoją działalność.
Nowoczesne procedury planowania, wymuszają skonkretyzowanie koncepcji działania w zmieniających się warunkach oraz określenie sposobów osiągania celów, zmniejszają niepewność i ryzyko wynikające z przyszłych warunków działania. Nowoczesne planowanie stosowane w praktyce zarządzania przedsiębiorstwem staje się czynnikiem kreującym jego rozwój. Szczególnie ważne jest to w gospodarce rynkowej, w kontaktach z przedsiębiorstwami wrażliwymi na determinujące ich działalność sygnały z otoczenia gospodarczego, rynkowego, finansowego, prawnego, społecznego[4].
Pojęcie biznesplanu stanowi jedno z podstawowych zagadnień w obszarze zarządzania przedsiębiorstwem oraz przedsiębiorczości. Biznesplan jest dokumentem o charakterze strategicznym i operacyjnym, który opisuje koncepcję prowadzenia działalności gospodarczej oraz sposób jej realizacji w określonym czasie. Jego istotą jest przedstawienie spójnej wizji funkcjonowania przedsiębiorstwa, uwzględniającej zarówno cele, jak i środki niezbędne do ich osiągnięcia. W praktyce biznesplan jest wykorzystywany zarówno przez nowo powstające podmioty gospodarcze, jak i przez przedsiębiorstwa już funkcjonujące, które planują rozwój, restrukturyzację lub realizację nowych inwestycji.
Biznesplan można rozpatrywać jako narzędzie planowania, które integruje różne obszary działalności przedsiębiorstwa. Obejmuje on między innymi analizę rynku, charakterystykę produktów lub usług, strategię marketingową, plan organizacyjny oraz prognozy finansowe. Dzięki tak szerokiemu ujęciu możliwe jest kompleksowe przedstawienie planowanego przedsięwzięcia oraz ocena jego realności. Biznesplan pozwala na identyfikację kluczowych czynników sukcesu oraz potencjalnych barier, które mogą wpłynąć na realizację założonych celów.
W ujęciu teoretycznym biznesplan definiowany jest jako formalny dokument zawierający uporządkowany opis przyszłych działań przedsiębiorstwa. Jego struktura może się różnić w zależności od celu, dla którego jest sporządzany, jednak zawsze powinien on charakteryzować się logiczną spójnością oraz przejrzystością. W literaturze podkreśla się, że biznesplan powinien być realistyczny, oparty na wiarygodnych danych oraz uwzględniający zmienność otoczenia gospodarczego. Tylko wówczas może stanowić skuteczne narzędzie wspierające proces zarządzania.
Istotnym elementem pojęcia biznesplanu jest jego funkcja prognostyczna. Dokument ten zawiera przewidywania dotyczące przyszłych wyników działalności przedsiębiorstwa, w tym przychodów, kosztów oraz zysków. Prognozy te opierają się na analizie danych historycznych oraz założeń dotyczących przyszłego rozwoju rynku. Dzięki temu biznesplan umożliwia ocenę opłacalności przedsięwzięcia oraz określenie jego potencjalnego ryzyka. W praktyce stanowi on podstawę do podejmowania decyzji inwestycyjnych oraz finansowych.
Biznesplan pełni również istotną rolę jako narzędzie komunikacji. Umożliwia przekazanie informacji o planowanym przedsięwzięciu różnym interesariuszom, takim jak inwestorzy, banki, partnerzy biznesowi czy instytucje publiczne. W tym kontekście ważne jest, aby dokument był nie tylko merytorycznie poprawny, ale także czytelny i przekonujący. Odpowiednia prezentacja danych oraz logiczna argumentacja mogą znacząco zwiększyć szanse na uzyskanie wsparcia finansowego lub nawiązanie współpracy.
W praktyce gospodarczej biznesplan jest często postrzegany jako narzędzie minimalizacji ryzyka. Poprzez szczegółową analizę różnych aspektów działalności przedsiębiorstwa pozwala on na wcześniejsze zidentyfikowanie potencjalnych zagrożeń oraz opracowanie strategii ich ograniczenia. Może to dotyczyć zarówno ryzyka rynkowego, finansowego, jak i organizacyjnego. Dzięki temu przedsiębiorca jest lepiej przygotowany do funkcjonowania w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu.
Warto podkreślić, że biznesplan nie jest dokumentem jednorazowym. Jego znaczenie nie kończy się na etapie planowania działalności, lecz obejmuje również fazę realizacji oraz kontroli. W miarę rozwoju przedsiębiorstwa oraz zmian w jego otoczeniu biznesplan powinien być aktualizowany i dostosowywany do nowych warunków. Pozwala to na zachowanie jego użyteczności oraz skuteczności jako narzędzia zarządzania.
Pojęcie biznesplanu wiąże się również z jego uniwersalnością. Może być on stosowany w różnych sektorach gospodarki oraz w przedsiębiorstwach o różnej wielkości i strukturze organizacyjnej. Niezależnie od specyfiki działalności, podstawowe zasady jego opracowywania pozostają podobne. Kluczowe znaczenie ma tutaj umiejętność analizy otoczenia, określenia celów oraz zaplanowania działań prowadzących do ich realizacji.
W kontekście współczesnej gospodarki, charakteryzującej się dużą dynamiką zmian oraz rosnącą konkurencją, znaczenie biznesplanu stale rośnie. Przedsiębiorstwa muszą podejmować decyzje w warunkach niepewności, co wymaga posiadania rzetelnych narzędzi analitycznych i planistycznych. Biznesplan odpowiada na te potrzeby, umożliwiając systematyczne podejście do zarządzania oraz zwiększając szanse na osiągnięcie sukcesu rynkowego.
Reasumując, pojęcie biznesplanu obejmuje szeroki zakres zagadnień związanych z planowaniem, analizą oraz zarządzaniem działalnością gospodarczą. Jest to narzędzie o charakterze kompleksowym, które łączy elementy strategii, finansów oraz organizacji. Jego właściwe opracowanie i wykorzystanie stanowi istotny czynnik determinujący efektywność funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz jego zdolność do rozwoju w długim okresie.
[1] R. Pazio, Jak gospodarować finansami. Ekonomiczne podstawy biznesu, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 1994.
[2] Tamże.
[3] Tamże.
[4] A. Pabian, Biznes plan: poradnik przedsiębiorcy budowlanego, Centralny Ośrodek Informacji Budownictwa , Warszawa 2000